---
title: 《清淨智論》 (巴漢對照)
description: "Visuddhi.ā.akathā"
---

Visuddhi.ā.akathā

(巴、漢對照)

馬哈西尊者造

(Mahāsi Sayādaw)

溫宗坤 編譯 (2006年1月初稿)

前言

此部巴利論著，乃馬哈西尊者(Mahāsi Sayādaw, 1904 -1982)于1950 年所作。如書里跋文所述，該書原以緬文寫成，後譯為巴利文。寫作目的是為了讓已得毗婆舍那成就，但無教理知識的禪修者能夠了解自己的修行在佛法上的位置。然而，如馬哈希尊者所說，其他人閱讀此書，也能獲得〔聞法生信的〕利益。

所編的巴、漢對照版，參考兩份巴利文底稿。主要的是，錫蘭佛教出版協會(BPS) 于1985 年出版的The Progress of Insight 。該書初版于1965 年，附有德國向智尊者的英譯、注釋及巴利文羅馬轉寫。其次是緬甸字體寫的本子，得自我的老師Dr. Primoz Pecenko 。此書出版資料不詳，僅知是仰光U On Maung 為紀念一位禪修者，Daw Saw Yin ，而.行的。

此網路版的初稿譯文尚有許多不完善之處，也有不少校對不精的錯誤。誤失之處，尚請讀者海涵，不吝來信指正，讓譯本更加完善，以待來日因緣正式出版。

最後，願以此編譯善行回向給父母、師長、親戚、朋友、及一切眾生，願他們皆因精勤努力，獲得自所希願的世間、出世間善果報。

宗堃2006 年

Visuddhi.ā.akathā

 [49]1

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammasambuddhassa

āsīsana.

Saddhammara.si-jālissa sabba..ussa mahesino Saddhammara.si-sa.khāta. cira. jotetu sāsana..

Aya. savisuddhikāya .ā.apa.ipā.iyā dīpanakathāsa.khepena vuccati adhigatavisesāna. yogīna. subodhāya, ye udarassa unnamana-onamanavasena pāka.a. vāyo-pho..habba-rūpa. vā phusanavasena pāka.a. bhūtattaya-pho..habbarūpa. vāpadhānavasena abhinivisitvā, anukkamena sabbam pi chadvārika.nāmarūpa. vipassitvā di..hadhammā honti pattadhammāviditadhammā pariyogā.hadhammā ti..avicikicchā, vigatakatha.kathā vesārajjappattā aparapaccayā satthusāsane.

1 這是Progress of Insight 的頁碼。

 1

....!

[49]

禮敬世尊．應供．正等覺者

希求

願具正法之光的大聖、一切知者〔其〕稱為正法之光的教法，長久照耀〔世間〕

為了讓已得殊勝〔成就〕的修行者能夠了解〔自己的體驗〕，簡略地述說此關于「清淨」與「〔觀〕智次第」的燈論。他們已依精勤力專注于腹部中因上升與下降而顯現的風觸色，或〔專注〕由于觸而顯現的「三大種= 觸色」；順次地內觀〔于〕㈥根門〔生起〕的一切名色，且已見法、至法，知法、深解法，度疑，離疑惑，得無所畏，于師之教不依于他。

I. Sīlavisuddhi

Ya. hi pa.ca.ga-a..ha.ga-dasa.ga-sīlesu a..atara.samādiyitvā sugutta. surakkhita., aya. upāsakopāsikāna.sīlavisuddhi nāma.

Ya. pana pā.imokkha-sa.varādi catubbhidha.suparisuddha. sīla., aya. bhikkhūna. sīla-visuddhi nāma. Tattha ca pa.imokkha-sa.varam eva padhāna., tasmi. hi parisuddhe sati bhāvana. sampādetu. sakkoti yeva.

Vipassanānayalesa

Bhāvanā ca nām』 esā samatha-vipassanā-vasena duvidhā hoti. Tāsu yo pa.hama. samatha-bhāvana. bhāvetvāupacāra-appanāvasena dvīsu samādhisu a..atarasmi..hatvāpa.cupādānakkhandhe vipassati aya. samathayāniko nāma. Tassa hi vipassanā-naya. sandhāya Papa.casūdaniya.Dhamma-dāyāda-suttava..anāya., 「 Idh』ekacco pa.hama.upacāra-samādhi. vā appanā-samādhi. vā uppādeti, aya.samatho. So ta.ca ta.-sampayutte ca dhamme aniccādihi vipassati.

[50] aya. vipassanā」 ti vutta.. Visuddhimagge ca 「Samathayānikena tāva .hapetvā nevasa..ā-nāsa..āyatana.

 3

I.戒清淨受持、善守、善護㈤戒、㈧戒、㈩戒〔三者〕中的任一種，這名為優婆塞、優婆夷的戒清淨。善遍淨以波羅提木剎為始的、具四重的戒，此名為

比丘的戒清淨。在那〔四者〕之中，波羅提木剎的防護最重要。因為當它遍淨時，才能夠完成修行。

內觀方法簡介事實上，此修行依止、觀而分為二種。此中，凡于最初修習其中的奢摩他之後，住于近行與安止二種定之中的任一之後，才內觀㈤取蘊者，名為奢摩他乘者。針對他的內觀方法，《破斥猶豫》里《法嗣經》的注釋中〔說〕：「在此，一類人先令近行定或安止定生起，這是奢摩他。他觀它以及與它相應的法為無常、苦、無我，

[50] 這是毗婆舍那」。在《清淨道論》中，有說「非想非非想處除外，從其余色、無色界禪那的任一出起後，

avasesa-rūpā-rūpāvacarajjhānāna. a..atarato vu..hāya vitakkādīni jhāna.gāni ta.-sampayuttā ca dhammālakkha.a-rasādivasena pariggāhetabbā」 ti ādi vutta..

Yo pana upacāra-samādhi. vā appanā-samādhi. vāanuppādetvāādito pa..hāya pa.cupādāna-kkhandhe vipassati, aya. suddha-vipassanā-yāniko nāma, imassa pi hi vipassanā-naya. sandhāya tatth』eva Dhammadāyāda-utta-va..anāya.「Idha pan』ekacco vuttappakāra. samatha.anuppādetvā, pa.cupādānakkhandhe aniccādīhi vipassatī」 ti vutta..

Visuddhimagge ca 「 Suddhavipassanā-yāniko pana………ca-tasso dhātuyo parigga.hāti」 ti vutta.. Nidānavagga-sa.yuttake pi Susimaparibbājaka-sutte 「 Pubbe kho, Susīma, dhamma..hiti.ā.a. pacchā nibbāne .ā.an」 ti Bhagavatā vutta..

Tesu suddhavipassanā-yānikena yoginā yathāvutta-sīlavisuddhiyā sampannakālato pa..hāya nāmarūpapariggahe yogokātabbo. Yoga. kurumānena ca attano santāne pāka.āni pa.cupādānakkhandha-sa.khātāni nāmarūpāni yāthāva-sarasa-to pariggahetabbāni.

尋等的禪支以及與其相應的諸法，應被奢摩他乘行者根據相、味等而理解」等等。

復次，凡未令近行定或安止定生起，于最初便開始內觀㈤取蘊者；此名為純觀乘者。關于此〔行者〕的內觀方法，在那里．即《法嗣經》注釋里，有說「再者，于此，一類人未得上述的奢摩他，而內觀五取蘊是無常、苦、無我」。

在《清淨道論》，有說「又，純觀乘行者……遍取四界」。在《因緣品相應》里的《梵志須深經》中，世尊則說：「須深啊！法住智在前，涅槃智在後。」

在那〔二者〕之中，純觀乘者，在所說的戒清淨圓滿之後，應努力把握名色。又，〔如此〕努力時，應依確實的自味，遍取那顯現于自己相續內的、名為㈤取蘊的名色。

Vipassanā hi nāma chasu dvāresu pāka.e nāmarūpe sabhāvasāma..a-lakkha.ato sallakkhentena bhāvetabbā. ādito panna chasu dvāresu sabbattha uppannuppanna. sabba.nāmarūpa. anugantvā anugantvā sallakkhetu. dukkara. hoti. Tasmāādi-kammikena yoginā kāyadvāre phu..havasena supāka.arūpa. pa.hama. sallakkhetabba.. 「Yathā-pāka.a.vipassanābhini-veso」 ti Visuddhimagga-.īkāya. vutta..

Tasmā nisinnakāle nisajjāvasena ca sabbakāya.gesu phusanavasena ca phu..harūpāni upanijjhāya 「nisīdāmi phusāmī, nisīdāmi phusāmī」ti ādinā nayena sallakkhetabbāni. Atha vā pana nisinnassa yogino udare assāsa-passāsa-paccayā pavatta.vāyo-pho..habbarūpa. unnamana onamanākārena nirantara.pāka.a. hoti, tam pi upanijjhāya 「unnamati onamati, unnamati onamatī」 ti ādinā sallakkhetabba..

Eva. hi』 ssa sallakkhentassa udarabbhantare uppajjamāna.kāyadvāra.pa.iha..itvā pa.iha..itvā uppajjamānā vāyo-dhātu thambhanākārena vā calanākarena vā pellanākārena vāāvi.chanākārena vā pāka.ā hoti. Tattha ca thambhanākāro vāyodhātuyā vitthambhanalakkha.a. eva, calanākāro pan』assā

應觀察在㈥門顯現的名色之自、共相，以修習毗婆舍那。然而，一開始便緊隨于㈥門中生起的一切名色而作觀察，是困難的。因此，初學的修行者于最初應觀察在身門中因觸而明楚顯現的色法。

因此，在坐時，觀察因坐以及一切身支里因觸〔而生起的〕「觸色」，應如此觀察〔標記〕：「坐，觸，坐，觸。」等等。當修行者坐著之時，腹部中，風觸色依于出、入息而轉起，以上升與下降的形相不間斷地顯現。應禪思、觀察彼〔風觸色〕〔標記〕：「上升，下降；上升，下降」等等。

此人如是地觀察時，不斷撞擊腹內根門而生的風界，以堅挺行相，或振動的行相，或推、拉行相而顯現。此中，堅挺是風界的支持「相」，

[51] samudīra.araso, pellanākāro ca āvi.chanākāro ca abhinihārapaccupa..hāna..

Tasmā esa (unnamanādi-āk.rena pāka.a. pho..habbarūpa.sallakkhento yogi) tesa. (lakkha.a-rasa-paccupa..hanāna.) pajānanavasena rūpapariggaha. sampādeti. Pacchā pana nāmapariggaha. ca tadubhayapariggaha. ca sampādetvāaniccādi-sama..alakkha.āni pi pajānissati yevā』 ti.

Eva. pan』assa unnamanādi-pho..habbarūpa.sallakkhen-tass』 eva sarāgādi-cittāni ca sukhādi-vedanādayo ca sabbakāya.gapa.isa.khārā ca pātubhavanti yeva. Tadā te pi sallakkhetabbā. Sallakkhetvā ca puna mūla-.ramma.abhūta.unnamanādi-pho..habbarūpa. eva nirantara. sallakkhetabban』 ti.

Ayam ettha vipaanānayaleso. Vitth.ro pana idha vattu. na sakkā, aya. ti sa.khepa-visuddhi.ā.akathā, na vipassanā-nayadīpani-kathā』ti.

II. Cittavisuddhi Pa.hamārambhakāle pan』assa eva. sallakkhentassāpi yāva

citta. na suvisuddha. hoti, tāva sallakkha.acittāna. antarantarākāmādi āramma.āni cintetvā vikkhittacittāni pi uppajjanti.

9

[51] 振動顯現其移動之「作用」〔味〕，推與拉是推動「現起」。

因此，此人(觀察以上升等行相而顯現的觸色之禪修者)了知它們(的相、味、現起)而完成「色的把握」。之後，他也將具足「名之把握」，以及彼二者的把握，進而了知無常等共相。

在此人如是地觀察上升等觸色時，會出現貪等心，樂等受，以及一切身支的調整。這時，也應觀察它們。觀察之後，應再無間地觀察成為根本所緣的上升等觸色。

這是毗婆舍那方法的概要。在此廣說是不能的，因為此書是關于清淨與智的略論，不是對毗婆舍那的詳細解釋。

II 心清淨在一開始，即使如是地觀察，只要心仍未善清淨，就會在諸觀察心間斷時，想到欲等所緣而生起散亂的心。

Tāni yogi .ātu. sakkoti vā na vā. sakkhonto pi ca thoka.atikkantakale yeva sakkoti. Tadā hi』ssa kha.ikasamādhi ativiya taru.o hoti appabalo, tena』ssa tāni vikkhīttacittāni sallakkha.abhāvanā-citta.āvaritvā ti..hanti. Tasmā tāni vikkhittacittāni nīvara.acittānīti vuccanti.

Tassa pana kha.ikasamādhissa balavakāle sallakkha.acitta.unnamana --- onamana --- nisajjā --- phusana --- sami.jana ---pasārana --- dassana --- savanādīsu sallakkhetabbāram ma.esu patamāna. patamāna. viya ca pa.iha..amāna. pa.iha..amāna.viya ca upati..hamāna. upati..hamāna. viya ca susamāhita.hutvā pavattati.

Tadā hi』ssa a..attha-dhāvana-citta. nāma yebhuyyena na uppajjati, kadāci karahāci yeva appaka. uppajjati. Ta.ca so sah』eva uppādā sallakkhetu. sakkoti (uppannānantarakāla.sandhāya lokavohāravasena eva. vutta.). Saha sallakkha.ena ca ta. dhavanacitta. vigacchati, na puna uppajjati.

Tadanantaram pi so yathā-pāka.a.āramma.a. sallakkhetvāpubbe viya nirantara. sallakkha.a-cittān』eva pavattetu. sakkoti. Tena』ssa citta. tadā vinīvara.a. nāma hoti. [52]

禪修者或能知道它們或不能，即使能夠，也過了些許時間。因為此時禪修者的剎那定非常弱而無力，因此那些散亂心障熟他的觀察心。那些散亂的心被稱為：「覆蓋之心」

當剎那定變得有力之時，觀察之心，就如掉落，或撞擊，或近立在「上升下降、坐、觸、彎、伸、見、聽」等應被觀的所緣之上，專注地轉起。

那時，游走他處的心〔散亂〕幾乎不會生起，只有偶爾輕微地發生。在〔游走他處的心〕生起之時(指「生起後立刻」，只是以通俗語言才說〔生起之同時〕)，他能夠觀察它。且在觀察之後，那游走的心消失，不再生起。

之後，他觀察變得明顯的所緣，如過去那般，能夠令觀察心轉起。在那時，此人的心名為「離蓋」。

[52]

Eva. vinīvara.acittassa yogino, yadā citta. sallakkhiyamāne sallakkhiyamāne āramma.e su..hutara. upanijjhāya upanijjhāya ti..hati. sallakkha.a. ca nirantara. pavattati. Tadā』ssa tasmi.tasmi. sallakkhiyamāne āramma.e tassa tassa vipassanā--- citassa kha.amatta..hītisa.khāto samādhi pi nirantara. pavattati. Ayam cittavisuddhi nāma.

So hi kha.amatta..hitiko pi samāno pa.ipakkhehi anabhibhavanīyattā upacārasamādhinā samānabalo hoti. vutta.h』eta. Visuddhi-magga-mahā-.ikāya.ānāpānakathāva..anāya.:

「Kha.ikacittekaggatā』ti kha.amatta..hitiko samādhi. So pi

hi āramma.e nirantara. ekākārena pavattamāno

pa.ipakkhena anabhibhūto appito viya citta. niccala.

.haketī」ti

Ettha hi āramma.e nirantara. pavattana. nāma yathā-pāka.a. eka.āramma.a. sallakkhetvā tadanantaram eva a..a.sallakheti, tampi sallakkhetvā tadanantaram eva a..an」ti eva.sallakkha.acitta-santatiyā nirantara. pavattana..

Ekākārena pavattana. nāma anekesu pi sallakkhetabbā-ramma.esu visadisesu viparivattamānesu nirantara. pavatta-mānassa sallakkha.acittasa pana samāhitākāro ekasadiso yeva hoti.

13

禪修者心離蓋之時，心更善巧地審慮所觀的所緣。針對一個觀察所緣便生起一個毗婆舍那心。此〔離蓋之〕時，每一毗婆舍那心中，名為「僅住剎那」的定，不間斷地轉起。這便名為「心清淨」。

即使它是僅住剎那的，從不被敵對者所征服這一點來說，是和近行定有相等的力量的。事實上，《清淨道論大疏抄》的〈出入息論〉如此解釋說：

「剎那心一境」：僅住剎那的定。因為，在所緣上以

一行相不斷地轉起時，它〔剎那定〕不被敵對物所

擊敗，將心固定不動，如安止。

此中，「在所緣上…不間斷地轉起」意指：「觀察一所緣後，緊接著觀察另一個；「觀察它之後，緊接著又另一個」如是相續，觀察心不斷轉起。

「以一行相轉起」意指：當多而不同的被觀所緣轉起時，不斷轉起的觀察心有相同的等持相。

Yādisena hi samāhitākārena pa.hama.āramma.a. sallakkheti, tādisen』eva dutiya--- tatiyādīni pi sallakkhetī』 ti vutta. hoti.

Pa.ipakkhena anabhibhūto』ti etena tassa kha.ikasamādhissa nirantara. pavattamānassa nīvara.ehī anabhibhavanīyata. deseti.

Appito viyā』ti etena appanāpattasamādhissa viya tassā』pi balavatta. dasseti,so hi (appanāsamādhisadiso kha.ikasamādhi) sikhāpattavipassanāya pāka.o sa.khārupekkāya pī』ti.

Nanu a..hakathāsu upacāra-appanā-samādhīna. yeva cittaviuddhi-bhāvo vutto』ti? Sacca., imampi pana kha.ikasamādhi. upacārasamādhimhi pakkhipitvā tattha vuttan』ti gahetabba., Satipa..hāna-- a..hakath.ya. hi 「sesāni dvādasa pi upacārakamma..hānān』eva」 ti vutta..

Tattha hi iriyāpatha-pabba-sampaja..apabba-dhātu-manasikārapabbāna. vasena manasikarontassa pavattasamādhi ekantena kha.ikaamādhi yeva nāma, tadanantara.lokiya-appanā-samādhiyā anuppajjanato.

Yasmā pana so samatha-kama..hānesu pavatt-upacārasamādhi viya nīvara.e vikkhambhetu. [53] sakkoti;

因為「藉由觀察第一個所緣所用的等持行相，觀察第二個、第三個等等」被說。

「不被敵對物所擊敗」：以此教示那不斷轉起的剎那定所具有的「不被諸蓋打敗的性質」；

「如安止」：藉此指出「它的力之轉起如安止定」。事實上，它(類似安止定的剎那定)只在到達內觀頂點的行舍〔智〕中顯現。

〔問：〕在《注釋書》中，不是只就近行定與安止定，而說心清淨嗎？〔答：〕念處〔經〕的注釋中，確實說「剩余十二個正是近行業處」。

在那里，依「威儀路章」，「明覺章」，「界作意章」而作意時所轉起的定，一向名為剎那定，因為其後未生起世間安止定之故。

它因為像于奢摩他業處中轉起的近行定一樣[53] 能夠消除諸蓋；

yasmā ca magga-phala-appanāsamadhīna. upacāra..hāniko, tasmātadeva kha.ikasamādhi. upacāra-nāmena voharitvā tannibattaka- kamma..hānāni pi 「upacārakamma..hānānī」ti tattha vuttāni. Tasmā nīvara.e vikkhambhetu. samattho kha.ikasamādhi pi 「upacāro 」ti ca 「citavisuddhī」ti nāma. labhatī』ti da..habbo.

Itarathā hi upacārasamādhi. vā appanāsamādhi. vāanuppādetvā』 va kevala. vipassantassa suddhavipassanayānikasācittavisuddhi durupapādā siya』ti.

III. Di..hivisuddhi

1. Nāmarūpapariccheda.ā.a

Cittavisuddhiyā pan』 esa samannāgato sallakkhento yeva eva. nāmarūpa. paricchinditvā pajānāti 「unnamana. a..a., onamana. a..a., nisīdana. a..a., phusana. a..an」ti ādināsallakkhitarūpāni visu. visu. paricchijja pajānāti Tathā「 unnamanassa pajānana. a..a., onamanasa pajānana. a..an」 ti ādinā sallakkha.acittāni ca visu. visu. paricchijja pajānāti. Tathā 「unnamana. a..a., ta.-paj.nana. a..a.;

又因為是在道、果安止定的鄰近處，所以，以近行之名稱呼那剎那定，產生它〔剎那定〕的業處也在那里被說為「近行業處」。因此，剎那定能夠鎮伏諸蓋而得名為『近行』及『心清淨』，如是應知。

否則，就那些未令近行定或安止定生起而純粹內觀的純觀行者而言，心清淨便難以生起。

III. 見清淨1. 名色分別智具足心清淨而觀察，此人如是地辨別而了知名與色：「上升是一法，下降是另一法，坐是一法，觸是另一法」等等，〔他〕別別地辨別，了知所觀的色法。他也別別地辦別，了知能觀的心：「對上升的了知是一法，對下

降的了知是另一法」。他又如是別別地辨別、別知名與色：「上升是一法；對它的了知是另一法；

onamana. a..a., tampajānana. a..an」 ti ādinā rūpārūpāni ca visu. visu. paricchijja pajānāti. Eva. pajānana.ca sallakkhentass』eva, na cintentassa. Sallakkha.avasena pavatta paccakkha.ā.a. eva, na cintāmaya.ā.an』ti vutta. hoti.

Tathā cakkhunā rūpa. dasanakāle ca 「cakkhu a..a., rūpa.a..a., dassana. a..a., ta.-pajānana. a..an』ti adinā visu.visu. paricchijja pajānāti. Sotādīhi saddasavanādikālesu pi es』 eva nayo.

Tadā c』esa sallakkhento yeva sallakkha.a-nāmadhamme ca cintanavicāra.a-nāmadhamme ca 「āramma.ābhimukha.gamanasabhāvo」ti vā 「āramma.ābhimukha. namanasabhāvo」 ti vā, 「āramma.assa vijānanasabhāvo」ti vā sayam eva paccakkha.ā.ena paricchinditvā pajānāti. Unnamana-onamana- nisīdanādi-nāmena voharite pana sakalakāyapariyāpanne rūpadhamme 「āramma.ābhimukha. agamanasabhāvo」 ti va, 「āramma.ābhimukha. anamanasabhāvo」ti vā 「āramma.assa avijānanasabhāvo」ti vā paricchinditvā pajānāti.

Eva. hi rūpassa jānana. abyakata-paccupa..hānena pajānana. nāma. Vutta. h』etam Mūla.ikāya. 「…… anāramma.atā vā, abyākatatā da..habbā」 ti.[54]

 19

下降是一法，對它的了知是另一法」等等。如是，依觀察而了知，並非思惟後了知，也就是說，是依觀察而轉起的現量智，並不是思所成智。

如是，以眼見色之時，別別地辨別而了知：「眼是一法，色是一法，見是一法，了知它是另一法」等等。以耳聞聲等之時，也是如此。

又，那時，此人觀察能觀之諸名法，以及能思惟、考查之諸名法，自己以現量智分別而了知：〔名法擁有〕「「趣向所面對的所緣」之自性」，或「「傾向所面對的所緣」之自性」，或「「識知所面對的所緣」之自性」。辨別藉由上升、下降及坐等名稱而被說的，含全部身體的色法，而了知〔色法〕「無「趣向所面對的所緣」之自性」，或「無「傾向所面對的所緣」之自性」，或「無「識知所面對的所緣」之自性」。

如是對色的了知，是依「無記之現起」而得的了知。的確，《根本大疏鈔》(《分別論的疏鈔》)曾說：「或者…無記應了知為無所緣」。[54]

Eva. sallakkha.e sallakkha.e sallakkhitarūpassa ca sallakkha.acittassa ca yāthāva-sarasato paricchinditvā pajānana.nāmarūpapariccheda.ā.a. nāma.

Imassa pana .ā.assa- paripakkakāle so eva. pajānāti: passasanakkha.e unnamanam eva ca tam-pajānanam eva ca atthi, na ito a..o attā』ti ca; assasanakkha.e onamanam eva ca, ta.pajānanam eva ca atthi, na ito a..o attā』 ca, iti ādinā pajānitvā「āramma.arūpa.ceva tam-pajānana-nāma.cā」ti idam eva dvaya.atthi; idam eva hi dvaya. pa.icca satto』ti vā puggalo』ti vā jīvo』ti vā paro』ti vā puriso』tivā itthī』ti vā voharanti. Ekantato pana ito a..o satto vā puggalo vā jīvo vā aha. vā paro vā puriso vā itthī vānatthī』ti sallakkhento yeva sayam eva pajānāti passati. Aya.di..hivisuddhi nāma.

Ⅳ Ka.khāvitaranavisuddhi

2. Paccayapariggaha.ā.a

Di..hivisuddhiyā. pana paripakkāya sallakkhitanāmarūpassa paccayo pi pāka.o hoti. Pa.hama. hi rūpassa paccayabhūta.citta. pākata. hoti. Katha.? Hatthapādādīna.sami.janādikālesu sami.jitukāmatā-cittādīni pāka.āni honti.

21

每次如此觀察所觀色與所觀心之時，辨別了知其真實自味，此名為「名色辨別智」

復次，此智成熟時，他如是地了知：「在入息的剎那，只有上升與『對它的了知』，因此沒有另外的我。」「在出息的剎那，只有下降及對它的了知，因此沒有另一個我」等等。僅「所緣的色，及能了知它的名」此二者存在。緣此二者，〔他們〕說「眾生」、「補特伽羅」、「命者」、「他者」、「男人」或「女人」。觀察而自己了知：「除此外別無眾生、補特伽羅或命者、我、他者、男人或女人」。此名為「見清淨」。

IV 渡疑清淨

2.緣攝受智當見清淨遍熟時，所觀名色的因緣會顯現。心作為

色〔法〕的緣，首先變得明顯。怎樣呢？當手、足等彎曲等之時，想要彎曲的心等，變得明顯。

Tena yogī tāni pa.hama. sallakkhetvā pacchā sami.janād￥ni sallakkheti. Atho so eva. paccakkhato pajānati 「sami.jitukāmatā-citte sati pasāranasankhāta. rūpa. uppajjati; pasāritukāmatā-citte sati pasāranasankhāta. rūpa. uppajjati」 ti ādinā paccakkhato pajānāti.

Puna nāmassāpi paccaya. eva. paccakkhato pajānāti 『bahiddhā citte dhāvitukāme sati pa.hama. tadanucchavika.manasikāracitta. uppajjati, tasmi. asalakkhite bahiddhā citta.dhāvati. Tasmi. pana sallakhetvā .āte bahi dhāvana-citta. na uppajjatī』 ti ādināca, cakkhādi-dvāre c』eva rūpādi-āramma.e ca sati dassanādi cittam uppajjati, asati na uppajjatī』ti ādinā ca, sallakkhetabbe vā .ātabbe vāāramma.e sati sallakkhana-cintana vicārana-pajānanacittāni uppajjanti, asati na uppajjantī』ti ādinā ca pajānati. Tadā hi』ssa yogino kāye yebhuyyena anekā nānāvidhādukkhā vedanā pi pāka.ā honti. Tāsu ca ekāya vedanāya sallakkhiyamānāya (anādarakiriyā h』esā) a..ā vedanā a..attha uppajjati. Tāyaca sallakkhiyamānāya a..ā a..atthā』ti eva.uppannuppannā vedanāyo anugantvā yogī sallakkheti. Sallakkhento pi pana tāsa. vedanāna. uppādasa.khāta.ādibhāga. yeva pajānāti, na bha.gasankhāta. antabhāga..

因此，行者首先觀察它們，然後觀察到彎曲等。又他依親身經驗暸知：「有想彎曲的心之時，稱為彎曲的色生起。」〔他〕依親身經驗暸知「有想伸展的心時，稱為伸展的色生起」等等。

又〔他〕依個人經驗如是地暸知「名的緣」。他暸知：「心想往外走時，首先，與它相應的作意心生起；若它未被觀察，心便往外走。當它被觀察而了知時，向外走的心便不生。眼等門與色等所緣出現時，見等的心生起。〔眼等門與色等所緣〕不出現時，〔見等心〕不生起。又，余亦如此。能被觀察的或能被了知的「所緣」存在時，思、尋或知的心才生起。〔能被觀察的或能被了知的所緣〕不存在時，〔思、尋或知的心〕不生起。」余亦如此。那時，在行者的身上通常會出現種種不同的苦受。又它們之中的一個受被觀察時，另一個受在他處生起。當它被觀察時，另一個〔又出現〕在他處，如是禪修者跟隨頻頻生起的諸受而作觀察。.在觀察時，雖了知諸受名為生起之最初階段，但非〔了知諸受〕名為滅的最後階段。

[55]

Tathā sa..hānanimittāni pi anekāni nānāvidhāni pāka.āni honti, cetiyasa.thāna. vā bhikkhu-purisa-itthi-geha-rukkha- uyyāna-deva-vimāna-valāhakādisu a..atara. vā』ti evarūpāni anekāni nānāvidhāni sa..hānanimittāni pāka.āni honti. Tesu pi pakā.esu jātesu eka. sallakkhentass』eva a..a. pāka.a., tam pi sallakkhentassa a..an』ti eva. yathā-pāka.āni nimittāni anugantvāsallakkheti. Sallakkhento pi ca tesa.ādibhāga. eva pajānāti, na antabhāga.. Atha so eva. pajānāti 「citta. nāma ya. ya.āramma.a. pāka.a. ta. ta. anugantvā anugantvā uppajjati, ārammā.e sati citta. uppajjati, asati na uppajjatī」 ti.

Sallakkha.āna. antarantarā pan』esa evam pi anumānato pa.isa.cikkhitvā pajānāti: 「avijjā-ta.hā-kammādina.hetu-paccayāna. atthibhāvato ida. nāmarūpa. pavattatī」ti. Evam assa paccakkhato ca anumānato ca sapaccayassa nāmarūpassa sallakkhetvā pajānana. paccaya-pariggaha-.ā.a. nāma.

Imasmi. ca .ā.e paripakke yogī attano attano anurūpehi paccayeh』eva pavattamāna. nāmarūpamattam eva disvā「paccayanāmarūpam eva ca paccayuppanna-nāmarūpam eva ca atthi,

[55]

許多不同的形狀影相也會出現，或塔的形相、或比丘、男人、女人、家、樹、庭園、天宮、云等等，如是許多不同形狀的影相顯現。觀察某個生起的影相時，另一個又出現，觀察它時，另一個〔又顯現〕。如是，他隨順觀察所顯現的相。也在觀察時，暸知它們最初〔生起的〕部分，而非最後〔滅去的〕部分。此時，他如是地暸知：「心總隨著顯現的所緣而生起。有所緣時，心生起；無〔所緣〕時，〔心〕不生起。」

在觀察與觀察之間，此人也以推量〔推論〕審察了知：「由于無明、渴愛、業等因緣故，名色轉起。」如是依親身經驗與推量來觀察、了知具緣的名色，名為緣攝受智。

當此智成熟時，行者唯見因自己適當的緣而轉起的名色，藉由決斷而暸知：「只有『作為緣的名色』以及『緣所生的名色』。

na ito a..o sami.janādikārako vā dukkhādi-vedako vā puggalo nāma atthī」ti vinicchayavasena pajānāti. Aya.ka.khāvitara.a-visuddhi nāma.

3. Sammasana.ā.a

Imāya ca pana ka.khāvitara.avisuddhiyā paripakkāya yogītassa tassa sallakkhitassa āramma.assa ādi-majjha-antabhāge paricchinditvā su..hu pajānāti. Tadā hi so yathā-sallakkhitesu āramma.esu unnamane pariyosite eva onamanassa uppajjana.ca tasmi. pariyosite eva unnamanassa uppajjana.ca, pādassa ukkhi pane pariyosite eva hara.assa uppajjana.ca, tasmi. pariyosite eva nikkhipanassa uppajjana.cā』ti eva. purimassa purimassa vigatakāle yeva pacchimassa pacchimassa uppajjana. su..hu pajānāti.

 Dukkavedanāsu ca ekekattha pavattamānāya ekekāyavedanāya vūpasantakāleyeva a..attha a..āya ekekāya abhinava vedanāya uppajjana.ca, dva..ikkhattu. vā taduttari vā sallakkhiyamānaya tassā dukkhavedanāya sa.ika. tanukā hutvā pariyosāne sabbaso vūpasamana.ca passati.

然而，實際上並沒有作彎曲等或了知苦受等的人。」這稱為「度疑清淨」。

3.觸知智 (觸知智) 復次，此度疑清淨成熟時，行者辨別、了知每個被觀的所緣之初、中、後階段。那時，當所緣被觀察時，他清楚了知：前一個所緣滅去時才有後一個的生起。「就是在上升終結時，才有下降的生起，且在它結束時才有上升的生起。它〔下降〕結束時，有上升生起」。就苦受而言，他看見：某處的感受寂止時，在他處

才有另一新的受生起。當那些受被觀察兩、三次或更多次時，〔受〕漸漸地變弱，最後完全寂止。

Manasi āpātham āgatesu ca nimittasa..hānesu sallakkhitassa ekekassa vigatakāle yeva [56] a..assa abhinavāramma.assa āpāthagamana.ca, dvattikkhattu. vā taduttari vāupanijjhāyitvāsallakkhiyamānassa tassa tassa āramma.assa sa.caritvā sa.caritvāvā, tanuka. tanuka. vā hutvā nātivibhūta. nātivibhūta. vā hutvāpariyosāne sabbaso vigamana.ca su..hu pajānāti. Khayavaya-virahita. niccadhuvadhamma. pana na passati.

Ath』esa sallakkhiyamāna. yeva ta. ta.āramma.am khayappatta. vayapatta. disvā 「anicca. khaya..henā」ti pi sammasati. 「Uppajjitvā uppajjitvā bhijjana..hena dukkhan」 ti pi sammasati. Ekāya dukkhāya vedanāya niruddhāya a..ā uppajjati, tāya pi niruddhāya a..ā』ti eva. nirantara. uppajjamānā anekādukkhavedanāyo passitvā 「dukkharāsi evā」ti pi sammasati. Attano vasena anuppajjitvā yathā-paccaya. yeva uppajjitvābhijjana..hena, 「anissaro anattā-sabhāvadhammamattametan」ti pi sammasati.

Eva. cintana-vicāra.a-virahitena suddhasallakkha.en』 eva aniccādi-sabhāva. .atvā ya. sallakkhitassa āramma.assa 「anicca. dukkha. anattā」ti sammasana., ida.paccakkhasammasana-.ā.a. nāma.

關于來到心之視野的形狀影相，他了知：就是在所觀的一一滅去時，[56] 另一個新的所緣進入〔心之〕視野。而且〔他暸知：〕在注意、觀察兩、三次或更多次之時，那所觀的所緣或在移動後，或在變弱後，或在變不明顯後，最終完全止滅。他找不到不會滅衰的恆常、堅固之法。

此人，見每個被觀察的所緣滅去、衰滅後，也觸知：「以滅壞義，故無常。」「當一個苦受滅去時，另一個生起。」如是見到無間生起的許多苦受後，也觸知：「正是苦的聚集。」因為非依自力而生，而是依緣生起然後滅去的道理故，也觸知：「這只是不自在的、無我的自性法。」

藉由離思量、伺察的純粹觀察，如是地暸知被觀所緣的無常〔苦、無我〕等自性而觸知：「無常、苦、無我」， 此名為「現量觸知智」。

Evam pana saki. v. anekavāra. vā paccakkhato passitvā, tena paccakkhato di..hena āramma.ena anuminitivā, atīte ca anāgate ca paccuppanne ca sabbasmi. pi ca loke sabbe pi nāmarūpadhamme 「evameva aniccā dukkhā anattā」 ti sammasati vinicchināti, ida.anumāna-sammasana-.ā.a. nāma.

Idam eva hi .ā.a. sandhāya Pa.isambhidāmagge vutta.「ya. ki.ci rūpa. atītanāgatapaccuppanna. ajjhatta. vā bahiddhāvā olārika. vā sukhuma. vā hīna. vā pa.īta. vā ya. dūre santike vā, sabba. rūpa. aniccato vavatthapeti eka.sammasanan」ti ādi.

Kathāvatthu-a..hakathāya. pi vutta. : 「ekasa.khārassa pi aniccatāya di..haya 『sabbe 『sa.khārā aniccā』ti avasesesu nayato manasikāro hotī」 ti ca…….

「Sabbe sa.khārā aniccā』ti ādi-vacana. nayato dassana.sandhāya vutta., na ekakkha.e āramma.ato」ti ca (Ida.nayavipassanā』ti nāmakara.e pamā.abhūta. vacana.).[57]

Majjhimanikāya-a..hakathāya. pi vutta. 「yasmānevasa..a-nāsa..āyatane buddhāna. yeva anupadadhamma-vipassanā hoti na sāvakāna., tasmā ettha kalāpa-vipassāna. dassento evam āhā」ti. (Ida. pana

 31

如是一次或多次以現量觀見後，依親見的所緣而作推論，于是，對過去、現在、未來、一切處、甚至一切世界里的名、色法，觸知而確認：「〔他們〕也同樣是無常、苦、無我。」此名為「比量觸知智」。

關于此智，《無礙解道》說：「〔他〕確定任何過去、未來、現在、內、外、粗、細、劣、勝，以及遠、近的一切色為無常〔苦、無我〕。〔這是〕一種觸知」等等。

《論事》的注釋書也說：「即使，見一個行的無常，關于剩余〔的行〕，依理趣〔即推論〕而作意：『一切行無常』…」。

「一切行無常」等語句，乃就「依理趣之見」而說，非從一剎那里的所緣〔而說〕。(這話是用以認可「依理趣的毗婆舍那〔推論內觀〕」這樣的名稱之標準)[57]

《中部注釋書》也說：「因為諸佛才擁有對于『非想非非想處』的『隨步法毗婆舍那』，而諸聲聞沒有，所以在此，教示藉由聚的毗婆舍那而如是說。」(這話是

kalāpa-sammasanan』ti nāmakara.e pamā.abhūta. vacanam)

4. Udayabbaya.ā.a

Paccuppannam eva nāmarūpa. apubbācarima. sallakkhetu.samatthakāle pan』assa vipassanāya ānubhāvena obhāso pātubhavati. So ca kassaci padīpāloko viya pa..āyati, kassaci vijju-candasuriyādīna. a..atarāloko viya pa..āyati, kassaci kha.amatta. ti..hati kassaci cira..

Vipassanāsampayuttā c』assa balavatī sati pi uppajjati. Tāya ca ānubhāvena sabbam uppannuppanna. nāmarūpa.sallakkha.acitte sayam eva āgata. viya upa..hāti, sati ca tasmi.nāmarūpe sayam eva patitā viya hoti. Ten』esa tadā 「saritu.asakku.eyya. nāmarūpa. nāma natthi」ti sa..ī hoti.

Sallakkha.asa.khātā c』assa vipassanā-pa..ā pi tikkhā sūrāvisadā hoti. Tāya c』esa ānubhāvena sabba. sallakkhita.nāmarūpa.sunisitasatthena chindanto viya veluka.īra. visu.visu. paricchinditvā suvisada. jānāti. Ten』esa tadā「sallakkhetu. asakku.eyya. nāmarūpa. nāma natthī」ti sa..īhoti. Aniccādilakkha.āni vā a..e vā sabhāvākāre vicinanto ca sabba. kha.en』eva suvisada. jānāti.

藉以認可「藉由聚的觸知」這樣的名稱之標準。

4. 生滅智〔先說㈩種觀染〕在能夠觀察現在(非過去、非未來)名色時，由于此毗婆舍那的威力，「光」會向此人顯現。就某些人而言，它顯現如燈光那樣；對某些人而言，顯現如閃電、月亮、太陽等其他光。又對某些人而言，〔它〕僅住剎那；但對某些人而言則〔維持〕很久。此人與毗婆舍那相應、有力的「念」也會生起。因為它的威力，一切生起的名、色，宛如自行到來般，顯示在能觀之心。「念」像是自行落在那名色上。因此，此人那時，想說：「實無不能被念住的名色。」此人那名為觀察的「毗婆舍那慧」也是銳利、勇猛而明晰。由于慧之力，此人別別確定而極清楚地了知一切所觀的名色，如以銳利的刀切開長筍的竹子。因此，

此人那時想：「實無不能被念住的名色。」在簡別無常等相或其他的自性、行相時，瞬間便極清楚地暸知一切。

Tam pi so paccakkha.ā.an』ti sa..ī hoti.

Vipassanā-sa.payuttā c』assa balavatī saddhā pi uppajjati. Tāya c』assa ānubhāvena sallakkhentasa vā cintentassa vā citta.supasanna. anāvila.. Buddhagu.ādīsu ca anussarantassa su..hu pakkhandati, dhamma. desetukāmatā ca yogāvacarāna. gu.esu pasādo ca piya-.āti-mitte bhāvanāya uyyojetukāmatā ca kamma..hānadesaka- ovādakācariyāna. upakārānussara.a.cā』ti eva.-ādikā ca cittakiriyāvisesā uppajjanti.

Khuddikādikā c』assa pa.cavidhā pīti pi uppajjati. Sā hi cittavisuddhikālato pa..hāya lomaha.sana-kāya.gacalanādīni janetvā tadā sakalasmi. kāye atimadhura-sukhuma-samphassena

[58] pūrāpetvā atipa.īta. sātasukha. jeneti. Tāya c』assa ānubhāvena sakalo kāyo he..hā aphusitvāākāse uggantvā.hito viya ca vātabhisiya. nisīdamāno uggatāvāgato viya ca khāyati.

Kāyacittāna. darathavūpasama-lakkha.ā cassa passaddhi pi pātubhavati tadanugatā lahutādayo pi. Tāsa. c』assa ānubhāvena nisinnakāle vā ca.kamana-.hāna-sayanā-kālesu vā neva kāya- cittāna. daratho, na gārava., na kakkhalatā, na akamma..atā, na gela..a., na va.katā hoti.

他想：「這即是現量智」

又此人與毗婆舍那相應的有力之「信」也生起。，由于彼〔信〕的力量，當此人觀察或思惟時，心是明淨、無污濁的。他善于躍向對佛〔法、僧〕德等的隨念。會想說法，相信行瑜伽者所具有的功德，想要讓親愛的親戚、朋友來修行；同時，感念指導業處者、教誡者及阿闍黎的幫助。如是等不同的心之造作會生起。

此人以小〔喜〕為首的㈤種喜也會生起。「喜」從心清淨時就帶來身毛豎立、身肢顫動，那時極甘甜、微細的觸，遍滿全身，[58]產生妙勝的喜、樂。由于喜的威力故，他覺得身體下方不觸，升上空中而住，或〔感覺〕像坐在空氣的墊子上，或像在上升、下降。

輕安——它以「心所、心之不安止息」為相——以及與輕安隨行的「輕快性」等〔心所〕也顯現。由于它們〔輕快性等〕的威力，在坐時或行、住、臥時，此人沒有心所與心的不安，也無沉重、無粗重、無不適業，無病、無邪曲。

Atha kho pan』assa kāyacittāni paramassāsapattabhāvena (nibyāpārabhāvena) passaddhāni, sīgha. sīgha. pavattanavasena lahūni, yathicchitāramma.a. manasikātu. samatthabhāvena mudūni, yathicchitakāla. manasikāu. samatthabhāvena kamma..āni pagu.abhāvena (vipassitabbassa vipassiu.sukarabhāvena) suvisadāni, kusalakammesu yeva ninna-po.a-pabbhāra-bhāvena ujukāni yeva honti.

Sakalasarīra. abhisandayamāna. c』assa atipa.īta. sukham pi uppajjati. Tass』ānubhāvena c』esa tadā 「sabbadā sukhito』smī」ti ca. 「kadāci pi ananubhūtapubba. sukha. anubhavāmī」ti ca iti sa..ī hutvā ativiya somanassitacitto hoti. Attano ca visesapavatti. a..esa. kathetukāmo hoti. Imesa.hi passaddhādi-anuggahitāna. pītisukhāna. pavatti. sandhāya vutta.:

Su..āgāra. pavi..hassa, santacittassa bhikkhuno

amānūsī rati hoti, sammā dhamma. vipassato.

Yato yato sammasati, khandhāna. udayabbayam

labhati pītipāmojja., amata. ta. vijānatam.

(Dhammapada, vv. 373 - 374)

那時，此人的心所與心因得最上蘇息(無作業)而輕安。〔心所與心〕因能夠作意于所欲的〔任何〕所緣，故是柔軟的。〔心所與心〕因為能夠在隨其所欲的時間作意，故是適業的。〔心所與心〕因練達(因為所應觀的易觀)，故極清淨。傾向、斜向、朝向于善業，所以是正直的。

此人遍滿全身、極妙的「樂」也生起。那時，此人以為「我將于一切時皆快樂」、「我體驗過去從未體驗過的樂」，心極為喜悅，而且想要告訴別人自己的殊勝經驗。的確，關于此為輕安等所資助的喜與樂之轉起，〔《法句經》〕說：

入空閒處、心寂靜、

正觀法的比丘，擁有過人的喜。

觸知諸蘊之生滅時，

他獲得喜、悅，暸知不死。

(《法句經》，第373、374偈)

Asithila. c』assa anaccāraddha. upaggahita. samappavatta.viriya. kadāci sithila. hoti, ten』esa tadā thīnamiddhābhibhūto hutvā yathā-pāka.a.āramma.a. nirantara. sallakkhetu. ca no sakkoti, .ā.a.c』assa na visada. hoti. Kadāci pana accāraddha. hoti, tadā pi uddhaccābhibhūto hutvā tath』eva hoti. Idāni pan』esa asithilena anaccāraddhena supaggahitena samappavattena viriyena te dose samatikkamitvā yathā-pāka.a.āramma.a.[59] nirantara.sallakkhetu. ca sakkoti, .ā.a.c』assa suvisada. hoti.

Sabbasa.khāresu majjhattabhūtā c』assa vipassanūpekkhā pi balavatī uppajjati. Tāya c』esa ānubhāvena sankhārāna.aniccādibhāva-vicinane pi majjhatto hutvā paccuppannanāma- rūpa. nirantara. sallakkhetu. sakkoti. tadā hi』ssa sallakkha.a.byāpāra-rahita. hutvā sayam eva sallakkhenta. viya hoti. āvajjanupekkhā pi ca balavatī uppajjati, tāya c』assa ānubhāvena citta.āvajjite āramma.e vegena pakkhandanta. viya hoti.

Yathā-vutta-obhāsādi-pa.ima..itāya pan』assa vipassanāya assādayamānā sukhumā santākārā nikanti pi uppajjati. Ta.ca so kileso』ti pi jānitu. na sakkoti, bhāvanārati』tveva pana ma..ati, ten』eva ta. yogino 「idān』evāha. bhāvanāya su..hu abhiramāmī」ti pi pasa.santi.

又，此人具有不緩、不過度，已善策勵且平等轉起的「精進」。之前，此人被惛沉、睡眠所征服，不能夠無間地觀察隨所出現的所緣，且沒有明晰的智。或有時，過度精勤，那時，被掉舉所征服後，也變成那樣〔即不能夠無間地觀察隨所出現的所緣〕。此時，此人藉由不緩、不過度，已善策勵且平等轉起的精進，超越那些過失，能夠無間地觀察隨所出現的所緣[59] ，且擁有極明晰的智。

此人生起對一切行持中的、有力且與觀相應的「舍」。由于它(舍)的威力，他對諸行的無常等性的簡別也保持中舍，能夠無間地觀察現在的名、色。那時，此人的觀是不須作務的，好象是自動有觀察。

欲享受以上述光明等所嚴飾的毗婆舍那〔這樣〕的、微細、且以寂靜為行相的「欲求」會生起，不能夠暸知它：「這是煩惱」卻認為是「修行的喜」。因此，禪修者那時讚嘆〔說〕：「我現在才在禪修中找到快樂。」

Atho so evam sa-obhāsa. pītisukha. anubhavitvā anāyāsena sīgha. sīgha. sallakkhetu. samattha. suvisada. sallakha.am eva sādiyanto 「addhā』ha.maggaphalappatto』 mhi bhāvanākicca. me parini..hitan』ti ma..ati. Aya. amagge yeva maggo』ti micchagāho upakkileso nāma.

Obhāsādayo dhamme maggaphalan』ti agga.hato pi pana tesu assādo uppajjati yeva, eso pi vipassanāya upakkileso yeva. Tasmātehi upakkilesehi samki..a. upakkili..ha. sallakkha.a.ā.a.sīgha. sīgha. pavattamāna. pi taru.a-udayabbaya-.ā.a. yeva nāma. Tato yeva c』esa tadā nāmarūpāna. udayabbaya.suparisuddha. .ātu. na sakkoti.

V. Maggāmagga.ānadassanavisuddhi

Ath』assa evam sallakkhentass』eva yogino 「obhāsādayo dhammā na maggo, tad-assādo ca kevala. vipassanāya upakkileso yeva, yathā-pāka.āramma.assa nirantara. sallakkha.a. eva vipassanāmaggo, vipassanākicca.me na ni..hāna. gata., puna pi mayā sallakkhitabba. evā」 ti sayam eva vā, parato vā sutvāvinicchaya.ā.a. pa.ilabhati. Aya. maggāmagga.ā.adassana- visuddhi nāma.[60]

他如是地體驗與光伴隨的喜、樂，享受著能夠無憂惱、迅速觀察的極明淨的毗婆舍那。他以為：「我證得道、果。我已完成應作的修行。」這是名為「于非道邪執為道」的隨煩惱。

即使不認為光等法為「道果」，對它們的味著也會生起，這也是觀的隨煩惱。被那隨煩惱所混合、污染的觀智，即使迅速地轉起時，也名為年輕的生滅智。因此，此人那時不能夠很清楚地了知名色的生滅。

V. 道非道智見清淨當此禪修者如是觀察時，或自行或從他人聽聞，而得決定智：「光等法不是道，對彼的愛樂完全是毗婆舍那

的隨煩惱。無間斷地觀察出現的任何所緣才是毗婆舍那之道。我的毗婆舍那工作尚未完成；我應該〔繼續〕觀察。」此名為「道非道智見清淨」。[60]

VI. Pa.ipadā.ā.adaassanavisuddhi

Tato pan』esa obhāsādike sallakkhetvā vā amanasikatvā vāyathā pubbe tathā chasu dvāresu yathāpāka.e nāmarūpadhamme yeva nirantara. sallakkheti. Eva. sallakkhentassa obhāsapīti- passaddhi-sukha-nikanti-ādayo upakkilese atikkamitvā kevala.udayabbaye eva .ā.a. ti..hati. Tadā hi so sallakkha.e sallakkha.e 「sallakkhita.āramma.a. uppajitvā.hānaso veti (vaya. gacchati)」 iti passati. Ta. ta.āramma.a. tattha tatth』eva veti; natthi tassa desantarasa.kamanan』 ti pi』 ssa pāka.a. hoti.

Ten』ev』esa nāmarūpāna. kha.e kha.e udayabbaya.paccakkhato 「va pajānāti. Evam assa kha.e nirantara.uppajjamāna-bhijjamāne nāmarūpadhamme sallakkhetvāudayabbayāna. visu. visu. paricchinditvā pajānana.ā.a.upakkilesa-vinimutt. balava-udayabbayānupassanā-.ā.a. nāma. Ida. pa.ipadā.ā.adassanavisuddhiyāādi, ito hi pa..hāya yāv』anulomā pa.ipadā.ā.adassanavisuddhi nāma.

VI. 行道智見清淨此後，此人觀察過或者不作意「光」等〔觀染〕後，如過去那樣，不間斷地觀察所出現的名色法。如是觀察

時，〔他〕完全克服光、喜、輕安、樂、欲等的隨煩惱，〔其〕智僅僅住于生、滅之中。那時，他在每次的觀察時，看見：「被觀的所緣生起後立即消失(滅去)。」他也

了知「每個所緣就在每個地方滅去；它沒有移動到別的地方」。

因此，此人親身地暸知名色剎那剎那生滅。如是，觀察剎那不斷生滅的名色法而別別地確定、暸知生滅的智．名為從隨煩惱解脫的、強力生滅隨觀智。事實上，自此開始乃至隨順〔智〕，皆名為行道智見清淨。這〔強力生滅隨觀智〕是行道智見清淨的開始。

5. Bha.ga.ā.a

Eva. pan』assa uppannuppanne nāmarūpadhamme sallakkhetvā「idān』ev」eta. uppajjati, idān』ev』eta. bhijjatī」 ti pabbapabbato sandhisandhito odhi-odhito chinnachinnato passantassa, yadā ta.udayabbaya.ā.a. paripakka. hoti tikkha. balava., tadā ta..ā.a. lahu. lahu. uppajjati, attanā』va att.na. vahanta. viya nirantara. pavattati, nāmarūpasa.khārā pi lahu. lahu.upa..hahanti. Eva. .ā.e tikkhe vahante sankhāresu lahu.upa..hahantesu sallakkhitanāmarūpassa uppādo pi na pa..āyati, thitisa.khāto majjhe bhāgo pi na pa..āyati, nāmarūpāna.avicchinnappavattisa.khāta. pavattam pi na pa..ayati, hattha- pādamukhakāyādisa.khāta. sa.thānanimittam pi na pa..āyati. Atha kho pana khayo』ti vā vayo』ti vā bhedo』ti vā vattabbo nirodho yeva pa..āyati.

Udarassa unnamana.sallakkhentassa hi tassa ādi-bhāgo pi majjhe bhāgo pi na pa..āyati, udarasa..hāna. pi na pa..āyati. Kevala. pana tassa antabhāgabhūto khayanirodho [61] yeva pa..āyati. Onamane pi es』eva nayo. Hatthapādāna.sami.janakāle ca sami.jana. sallakkhentassa tassa ādibhāgo pi majjhe bhāgo pi hattādi-sa..hānam pi na pa..āyati.

5. 壞滅智如是此人觀察一再生起的名、色法，而一節一節地、別別地、個別地、段段地觀察：「此法在這里生起，就在這里滅壞。」當生滅智成熟、銳利、強大時，生滅智輕易而迅速地生起。如自己運轉般，自行無間地轉起，名色諸行也迅速地出現。如是銳利之智運行，諸行迅速出現之時，他並未了知所觀名、色之生起；也未了知名為「住」的中間階段；也不見名為「不被斷的轉起」之「名色轉起」。看不見名為手、足、面、身等的形狀與相。爾時，他僅了知被名為「儘」、「滅」或「壞」的滅盡〔階段〕。當他觀察腹部的上升時，他不了知上升的最初階段和中間階段。[61] 僅了知上升的終結階段．上升的滅或滅盡。下降的情況也是如此。又，彎曲手、足，而觀察

彎曲之時，他不了知彎曲的最初、中間階段，也不了知手等的形狀。

Pasaranādi-kālesu pi es』eva nayo. Tadā hi』ssa sallakkhiyamāna.sallakkhiyamāna.āramma.a. sabbaso avijjam.na. viya ca abhāvappatta. viya ca pa..āyati. Tena so tadā sabbaso avijjamāna. abhāvappatta. niruddha-dhamma. sallakkhento viya hoti. Sallallha.acitta.ca sallakkhiyamāne āramma.e asampatta.viya hoti. Tato yev』ettha koci yogī 「vipassanā me parihinā」ti pi ga.hāti; na pan』eva. gahetabba..

Pubbe hi』ssa pakaticitta. sa..hānādi-pa..atti-āramma.esu rami, yāva udayabbaya.ā.ā c』assa nimitta. pa..āyati yeva. Ten』assa cittam saviggahe sanimitte vibhūte sankhārāramma.e rami. Idāni pana .ā.assa tathā bhāvitattā sankhārāna. viggahabhūtam nimittām pi na pa..āyati, ko pana vādo tato olārikapa..attiyāpa..āyati, atha kho khīyana-sabhāvabhūto antabhāga-sa.khāto bha.go yeva pa..āyati, ten』assa citta. na tāva tattha ramati, na cira. yeva pana laddhaparicaya. hutvā tatthā pi bha.gasa.khāte nirodhe citta. ramissati yeva』 ti ni..ha. ettha gantabba.. Eva.ni..ha. gantvā nirantara.sallakkhetum eva yogo kātabbo.

伸展時等等的情況，也是如此。的確，那時，被他觀察的所緣似乎不見了、好象完全不存在。因此，那時他似乎是在觀察完全不見、不存在、已滅盡的法。能觀的心似乎是未碰到被觀察的所緣。正因此，此時候，某些修行者會認為：「我的內觀已衰退」。但其實不應如是認為。

因為，在以前此人的心喜觀形狀等概念法所緣，一直到生滅智，此人仍會見到形相。因此，此人的心喜于有形、有相、清楚的行法所緣。但是現在，因為智已那樣地被修習之故，不見諸行法的形或相。更不用說比它粗的概念法。這時，只了知到以滅為自性的、名為最終階段的「壞滅」。]因此，此人的心並不那樣地對它〔壞滅〕感到歡喜。不久熟悉了以後，心也將對名為滅的「滅盡」感到歡喜，感到確信。如是確信後，修行者應該努力繼續地觀察。

Eva.pan』assa sallakkhentassa sallakkhe.e sallakkha.e 「sallakkhita-āramma.a.ca ta.-pajānanacitta.cā』ti」 dve dve āramma.a-āramma.ikā dhammā pa.ipātiyā yugala. yugala.bhijjamanā khīyamānā hutvā pa..ayanti, saki. unnamanavāre pi hi anekāni unnatarūpāni patīpātiyā bhijjanākārena upa..hahanti, gimhakāle marīci. passantassa tassā kha.e kha.e pa.ipātiyābhijjanākāro viya ca, thūla-phusitake deve vu..he udakapi..hiya.patita-meghajalabindūhi nibbatta bubbulakāna. sīgha. sīgha.vināso viya ca; cetiyassa padīpapūjanakāle vātappahatāna.padīpāna. sīgha. sīgha. vijjhāyana. viya ca sallakkhitarūpāna.kha.e kha.e bhedo khīyanākāro upa..hāti. Saddhi. yeva tehi sallakkhitarūpehi tadāramma.āna. pi sallakkha.acittāna. bhedo upa..hāti. Tada..arūpārūpāna. pi sallakkha.akāle evameva upa..hāti.

Tadā hi』ssa 「sakalasmi. kāye ya. ya. sallakkhīyati, ta.[62] ta.ārammana. purato nirujjhati, pacchā ta. tadāramma.am pi sallakkha.acitta. anugantvā nirujjhatī」ti evam .ā.e upa..hāti.

當此人如是觀察時，在每個觀察里，「被觀的所緣」和「能觀彼的心」這兩個「所緣」及「能緣」，總是次第而且成雙地起、滅去。即使在一次〔腹部〕上升中，許多上升的色次第地以滅的行相出現。如觀夏季的陽炎之時，它〔陽炎〕有剎那剎那次第壞去的行相。像大雨天下雨時因落下的雨滴生起的泡沫迅速地消失一樣，也像支提供燈之時，被風所吹滅的燈火迅速滅去一樣，所觀的色法顯現出剎那剎那滅盡的壞滅行相。以色法為所緣的能觀心之壞去，也與那所觀之色一起顯現。觀察其他色、非色時，也是如此。那時，此人的智如是地現起：「身中被觀察的所緣先滅去，以彼色為所緣的能觀之心也隨之滅去」。因此此人清楚地了知次第、兩兩成對的壞滅：「凡所緣皆會滅，以彼為所緣的心也會滅。」此人如是地對于二法之滅——即「在㈥門里所出現的色等所緣之滅」，以及「以彼為所緣心的心之滅」——的清楚了知，名為壞滅智。

那時，此人的智如是地現起：「身中被觀察的所緣先滅去[62]，以彼色為所緣的能觀之心也隨之滅去」。

Ten』ev』esa yassa kassaci āramma.assa bha.ga.ca ta.tadāramma.assa cittassa bhanga.ca』ti dvaya. dvaya. bha.ga.yathākkama. suparisuddha. pajānāti. (Ta.ca kho sallakkhentass』eva pajānana., na pana vitakketvā ruccana.gahetabba..)

Ya. hi』ssa eva. chasu dvāresu yathā-pāka.assa rūpādi-āramma.assa ca tadāramma.acittassa cā』ti dvinna. dvinna.dhammānam bha.gavasena suparisuddha. pajānana. eta.bha.ga.ā.a. nāma.

6. Bhaya.ā.a

 Imassa pana bha.ga.ā.assa paripakkakāle sabbesa.āramma.a-āramma.ikabhūtāna. sa.khārāna. bha.gam eva disvābhayākārādi-sahitāni bhayatupa..hānādi-.ā.āni anukkamena uppajjanti. Tattha yathā-pākatāramma.assa ca tadāramma.a-vipassanācittassa cā』ti dvinna. dvinna. dhammāna. kha.e kha.e bhijjana. disvā 「atīte pi sa.khāragata. evameva bhijjittha, anāgate pi evameva bhijjissati, etarahi pi bhijjatī」ti anumānato pi .atvā yathāpāka.a. sa.khāradhammam sallakkhentass』eva yogino te sa.khārā bhāyitabbākārena

因此此人清楚地了知次第、兩兩成對的壞滅：「凡所緣皆會滅，以彼為所緣的心也會滅。」(它是觀察者才有的了知，不應以為是思惟而來的喜好)

此人如是地對于二法之滅——即「在㈥門里所出現的色等所緣之滅」，以及「以彼為所緣心的心之滅」—— 的清楚了知，名為壞滅智。

6. 怖畏智當此人的壞滅智成熟時，見到一切作為所緣、能緣的諸行壞滅後，具有怖畏行相的怖畏現起智等等，會順次地生起。此中，見二法，即「隨所現的所緣」和「以彼為所緣的能觀心」剎那剎那滅去之後，以比量暸知：「過去的行法如是地壞滅；未來的也將如是地壞滅；而現在

的正在壞滅。」如此了知已，觀察出現的行法時，那些行法以壞滅行相

upa..hahanti, tato yeva c』esa sallakkhento yeva 「bhāyitabbāvat』ime sa.khārā」ti pajānāti. Eva. bhāyitabbhāvena pajānana.bhayatupa..hāna.ā.a. nāma. Bhaya.ā.an』ti pi etass』eva nāma.. Tadā c』assa cittam pi bhayākārasahita. anātha. viya hoti.

7. ādīnava.ā.a

Bhaya.ā.ena pan』assa bhāyitabban』ti passitvā nirantara.sallakkhentassa na cirass』eva ādinava-.ā.a. nāma uppajjati. Etasmi. hi uppanne sallakkhita-ārammanesu ca sallakkha.acittesu ca manasikata-bhavādīsu cā』ti sabbattha sabbe sankhārā nirasā nirojā nirassādā hutvā upa..hahanti. Ten』esa tadādukkham eva nirassādam eva ādinavam eva passati. Ten』ev』 eta.ādīnava.ā.a. nāma.

8. Nibbidā.ā.a

Eva. pan』assa sa.khāresu ādīnava. passato sādīnavesu tesu citta. nābhiramati, ekantena nibbindati. Tadā hi』ssa [63] citta.ukka..hita. viya ca mandabala. viya ca hoti. Tathā pi so vipassana.na nikkhipati, nirantara. vipassanto yeva kāla.vītināmeti.

53

現前。因此，此人就在觀察時，暸知「諸行是可畏的」。如是，對怖畏性質的暸知，名為「怖畏現起智」。「怖畏智」也是它的名稱。那時，此人的心像懷有怖畏，感到無助。

7. 過患智此人藉由怖畏智見到「應怖畏」之後，持續無間地觀察時，不久，過患智便生起。此〔智〕生起時，一切處，即所觀的所緣、能觀之心與作意等心所等等之中的

一切行法變得無味、無滋養、無樂味。那時，此人只見苦、無樂味、過患。這名為「過患智」。

8. 厭離智當此人如此觀諸行里的過患時，對那些有過患的，心不感到喜樂，一向厭離。那時，[63] 此人的心變得似乎不滿、倦怠。但他不放棄毗婆舍那，仍花時間持續作觀。

Ten』eva』eta. .ātabba. 「n』etam bhāvanāya. ukka..hana., atha kho sankhāresu nibbindanākārasahita. nibbidā-.ā.am evā』ti. Atho pi』ssa citta. tadā sampatti-bhavesu cā』pi ati-i..hāramma.esu cā』pi pesiyamāna. n』eva-tattha ramati, na tattha assāda. labhati. Atha kho ta. nibbāne yeva ninna. hoti nibbānapona.nibbānapabbhāra.. Ten』ev』assa tadā sallakkha.ānam antarantarāeva. pi manasikāro jāyati 「kha.e kha.e bhijjana dhammāna.sabbasa.khārāna. vūpasamo yeva sukho」ti.

9. Mu.citukamyatā.ā.a

 Iminā pān』assa nibbidā-.ā.ena sallakkhite sallakkhite nibbindantassa te sa.khāre mu.citukāma., tehi vā muccitukāma.citta. uppajjati. Tena sampayutta. .ā.a. mu.citukamyatā-.ā.a. nāma. Tadā hi』ssa kāye nānavidhā ca dukkhāvedanā, ekekasmi. ca iriyāpathe cira. a..hātukāmatā yebhuyyena pātubhavanti. Etāsu pana apātubhūtāsu pi sa.khārāna.anassāsikabhāvo su..hutara. pāka.o yeva hoti. Ten』esa sallakkha.āna. antarantarāevam pi pattheti 「yannūn』āha. ito khippam eva mucceyyan」ti ca 「yannūn』āha. imesa.sankhārāna. vūpasama..hāna. pāpu.eyyan」ti ca,

應該知道：「這不是對修行的不滿，而是俱有對諸行感到厭離的行相之厭離智。」即使此人的心那時被導向到快樂的狀態、極可愛的所緣，它也不于彼處感到歡喜，不于彼處找到樂味。因此，在諸觀察的間隔中，此人的作意如是地生起：「諸行具剎那滅去之性質，唯諸行之止息方是樂。」

9.欲解脫智又，當此人依厭離智而對每個所觀感到厭離時，他會想舍棄諸行，或者，想從諸行解脫的心生起。與此心相應的智，名為欲解脫智。這時，通常身體會有許多苦受，且不想要長久維持一種威儀路。即使這些不出現時，諸行令人不舒服的性質也更加明顯。因此，在諸觀察的

間隔中，此人如是地希求：「讓我快速地從此解脫吧」， 「讓我到達諸行止息之處吧！」

「yannūn』āha. ime sankhāre sabbaso pa.inissajjeyyan」ti ca. Sallakkha.acitta.c』assa tadā sallakkha.e sallakkha.e sallakkhitāramma.ato pakkamamāna. viya (pakkamitvāpalāyitukāma. viya)hoti.

10. Pa.isa.khā.ā.a

Eva. pana sa.khare mu.citukāmo yogī tesa. mocanatthāya tehi ca muccanatthāya puna viriya. da.hatara. katvā te yeva sa.khāre sallakkheti, ten』ev』eta. tadā pavatta-.ā.a.pa.isa.khā.ā.a. nāma. (Pa.isa.khā』ti vā puna sallakkha.ā』ti vāpuna vipassanā』ti vā hi eta. atthato eka..) Tadā hi』ssa sankhārānam anicca-dukkha-anattākārā supāka.ā honti. Tesu pi ca dukkhākāro visesato pāka.o hoti.

Tadā pi hissa, kāye yebhuyyena nānāvidhā tibbā kharā ka.ukāvedanā balavatarā hutvā pātubhavanti. Ten』ev』assa sakalo pi [64] nāmarūpakāyo atidukkhamo rogakkhandho viya ca dukkhakkhandho viya ca hutvā khāyati. Ekekasmi. ca iriyāpathe cira..hātu. asa.atthabhāva-sa.khātā akkhamaniyatā pi yebhuyyena uppajjati. Tadā h』esa ekekasmi. iriyapathe cira..hātu. na sakkoti, na cira. yeva pa.isa.kharitukāmo hoti,

「讓我完全地舍棄這些吧！」那時，此人的心似乎從觀察中被觀的所緣退出似的(像退出後逃走似的)。

10. 省察智為了棄舍諸行，從諸行解脫，想舍棄諸行的禪修者，更加精進地觀察諸行。為了棄舍諸行，從諸行解脫，想舍棄諸行的禪修者，更加精進地觀察諸行。因此，在彼時轉起的智，名為「審察智」。「審察」或「觀察」或「毗婆舍那」，事實上，從意義上來說是相同的。這時，諸行的無常、苦、無我行相清楚地顯現。三者之中，苦行相特別清楚。那時，身體中多種粗重、更強的苦受通常會向此人顯現。正因此，對此人而言，[64] 整個名、色之身似乎像是極苦的病之聚集，苦之聚集。叫作「不能長久維持

在一種威儀路」的難忍之事，通常也會生起。那時，此人不能長久維持在一種威儀路中。沒多久就想要改變。

sankhārāna. dukkhamabhāvassa upa..hānamev』 etam. Eva.pa.isa.kharitukāmena pi pana na lahu. lahu. pa.isa.kharitabba., tasmi. tasmi. yeva pana ekekairiyāpathe niccalena hutvāciratara..hatvā sallakkhetu. yogo kātabbo. Eva.hi ta.akkhamanīyata. samatikkamati.

Vipassanā-.ā.a. pan』assa tadā balava. hoti suvisada.ten』eva hi』ssa dukkhā pi vedanā upanijjh.ya sallakkhiyamānākha.en』eva vūpasammati. Sabbaso avūpasantāya pi panassā kha.e kha.e pabbapabbato bhedo pa..āyati (ekekena sallakkha.ena ekekāya kha.ikavedanāya khaya--vayasa.khāto bhedo pa..āyati, na sammasana-.ā.akāle viya sabhāgavedanānam pisantatisa.khāto pabandho pa..āyatī』 ti vutta. hoti). Dhura. pana anikkhipitvānirantara. upanijjhāya sallakkhiyamānā sāna cirass』eva sabbaso vūpasammati. Eva.hi vūpasantā sā tathā vūpasantā』va hoti, na puna uppajjati. Eva.ca vipassanā.ā.e balavante suvisade pi samāne yogī na tāvattakena tu..hacitto hoti. Ten』assa 「na me dāni vipassanā.ā.a.visadan」ti pi citta.uppajjati. Tam pi pana citta.sallakkha.ena pajahitvā yathāpāka.e nāmarūpasa.khāre nirantara. sallakkhetum eva yogo kātabbo.

這正是諸行苦性的現起。即使想改變，也不該快速改變。應該努力在每一個威儀路中保持久久不動，而作觀察。如是，他會超越那難忍的事。

那時，此人的觀智強而極明晰。因此，當苦受被觀察後，瞬間便止息。即使此〔受〕未完全寂止，禪修者也了知它剎那剎那、且一節一節地滅壞。(也就是說：藉由每個觀察，暸知每個剎那的苦受名為「滅盡、滅」的壞滅。不像觸知智的時候那樣，只了知到相似感受名為「相續」的連續狀態。) 但是，若不舍〔此修行的〕重擔，持續思惟觀察苦受時，它不久後將完全止息。如是止息時，苦受就止息了，不再生起。雖然觀智如是地有力、清晰，禪修者仍不滿足于此。甚至如此的想法也生起：「現在，我的觀智並不明晰」。但應該努力藉由觀察舍斷那想法，無間地觀察所出現的名色諸行。

Eva. hi』ssa nirantara. sallakkhentassa minita (vighā.ikā)-pariccheda. vā gha.ikā-pariccheda. vā divasa-pariccheda. vā atikkantakāle purima-sallakkha.aato pi suvisadatara. sallakkha.a. pavattati. Tadā h』esa sabbam pi dukkha. vedana. ca iriyāpathāna. akkhamanīyata.ca vipassanā-.ā.asmi. avisadan』ti pavatta-citta.ca samatikkamati. Sallakkha.a.c』assa sīghatara. sīghatara. pavattati. Sallakkha.e sallakkha.e ca ti..am aniccādi-lakkha.āna. a..atara.suvisada. pajānāti. Eva.c』ssa sīghatara. sīghatara. sallakkhetvāti..a. lakkha.āna. a..atarassa pajānana. balavapatisa.khā-.ā.am nāma. [65]

11 Sa.khārupekkhā.ā.a

Imasmi. pana pa.isa.khā.ā.e paripakke sati yathāpāka.e nāmarūpasankhāre sayam eva pajānamāna. pajānamāna. hutvāattanā』vā attāna. vahanta. viya santānavasena (pabandhavasena) pavatta. .ā.a. sankhārupekkhā .ā.a. nāma.

Tadā hi』ssa sa.khārāna. upa..hānatthāya pi na koci byāpāro kātabbo atthi, tathā tesa. pajānanatthāya pi. Ekekasmi. hi sallakkha.e ni..hite puna sallakkhitabba.āramma.a. sayam eva

當此人如是地無間觀察時，經過幾分、幾小時或幾天後，較之前更明晰的觀察會生起。那時，此人克服所有苦受、關于威儀路的不堪忍事，以及「觀智仍不明晰」的想法。此人的觀察更快地轉起。在每個觀察中，極明晰地暸知無常等三相中的一相。如此，快速地觀察暸知三相中的一相，名為強力審察。[65]

11. 行舍智又，當此審察智遍熟之時，似自動運轉般，自行觀察所生起的名色行、相續(連續)轉起之智，名為行舍智。就此人而言，己沒有為了讓諸行現前而應做的工

作，也沒有為了暸知它們而應做的工作。每一個觀察完結時，另一個應被觀察的所緣自行現起。

upa..hāti. Vipassanā.ā.a.ca ta.sayam eva sallakkhetvā pajānāti. Yoginā na koci byāpāro kātabbo viya hoti.

Yathā ca pubbe sa.khārāna. bha.gadassanena bhaya.ā.ato pa..hāya bhayākāro ca ādīnavadassana.ca nibbidākāro ca mu.citukāmatā ca yathāladdha.ā.ena asantu..hatā ca uppajjittha, na tathā idāni sīghatara. sīghatara. bhijjantāna. sa.khārāna.bha.ga. passato pi te uppajjanti. Dukkhāya vedanāya uppajjamānāya pi na domanassa. uppajjati, khamitu.asamatthatāpi natthi. Yebhuyyena pan』assa yogino tadā dukkhāvedanā sabbaso vūpasantā yeva hoti (na uppajjatī』ti vutta. hoti). Bhāyitabba. vā socitabba. vā cintentassāpi neva bhaya. vā na soko vā uppajjati. Ida. tāva sa.khārupekkhāya. bhayassa vippahāna..

Yathā ca pubbe udayabbaya.ā.akāle vipassanāya visadabhāva. nissāya balavasomanassa. uppajji, na tathā idāni sankhārupekkhāya atisantasukhumasuvisadabhāva. pi nissāya ta. uppajjati. Somanassasa.vattanikāni i..hāramma.āni passantassa』pi anubhu.jitabbā sampattiyo manasikarontassā』pi na balavasomanassa. uppajjati. Ida. sankhārupekkhāya. nandiyāvippahāna..

毗婆舍那智自動觀察並暸知該所緣。好象禪修者不必做任何工作。

在過去，從怖畏智開始，由于見到諸行的壞滅，生起了怖畏行相、過患見、厭離行相、想解脫之欲求，以及對已得之智的不滿足感　　。但是，現在即使觀見更快滅去的諸行之壞滅之時也不會那樣。即使苦受生起，憂也不生，無有不能堪忍之事。在這時，禪修者的苦受通常會完全止息(也就是說「不生起」)。即使想到應怖畏、應悲愁的事，怖畏或悲愁也不生起。這就是行舍智階段所生的「怖畏之斷舍」。

過去在生滅智之時，由于毗婆舍那明晰而生起強大的喜悅。現在，雖然有行舍〔智〕階段〔心〕極寂靜、微細、清晰的狀態，但不會生起強大的喜悅。即使看見會引生喜悅的可愛所緣，作意即將受用的成就，也不會。這是行舍智階段里「喜的舍斷」

Ya. ya. chasu dvāresu āpātha.āgata.āramma.a. i..ha.vā hotu ani..ha. vā, ta. ta. arajjanto adussanto samam eva sallakkhetvā pajānāti (pajānanamattam eva hotī』ti vutta. hoti). Aya. sankhārupekkhāya ajjhupekkha.abhāvo. [66]

Idam eva hi gu.a.gattaya. sandhāya Visuddhimagge vutta.「Bhaya.ca nandi.ca vippahāya sabbasa.khāresu udāsino hoti majjhatto」ti

 「Idāni puna pi da.ha. sallakkhemī」ti puna vāyamantassa pana na cira. yeva sallakkha.a. pagu.a. hutvā attanāva attāna.vahanta. viya hoti. Tato pa..hāya yoginā na koci byāpāro kātabbo atthi. Byāpāra. akarontassa pi sallakkha.a. santānavasena (pabandhavasena) cira.pavattati yeva, dvattigha.ikākālam pi nirantara. pavattat』eva. Aya. sa.khārupekkhāya santi..hanabhāvo, ya. sandhāya Pa.isambhidāmagge vutta.「Santi..hanā pa..ā sa.khārupekkhāsu .ā.an」ti. Tad eva Visuddhimagga-mahā.īkāya. 「.ā.assa santānavasena pavatti.sandhāy』āhā」ti va..ita..

Sallakkha.e pana attanā』va attāna. vahante viya jāte tato pa..hāya citta. nānāramma.esu pesiyamānam pi na gacchat』eva.

進入㈥根門領域的可愛或不可愛所緣，他皆不染著也不懷瞋，平等地觀察、了知它們(也就是說「只是知道」)。這是行舍智階段的「增上舍性」。[66]

關于此三功德支，在《清淨道論》里有說：「舍斷怖畏與喜，于一切諸行保持中舍與不偏。」

當他〔心想〕「現在！我會再努力地作觀」而努力時，不久，他的觀察會變得純熟，好似自行運作般。此後，禪修者不必〔刻意〕工作。即使不作工，觀察也相續(連續)持久地轉起，無間地轉起二、三小時。這是行舍智的「長住性」。關于此，《無礙解道》說。「長住的慧是行舍智。」《清淨道論大疏鈔》也解釋它說：「就『智相續轉起』而說。」

當觀察如自行運作般生起時，從那開始，心即使被導向其他種種所緣，也不會去。

Tattha gatam pi ta. na cira. yeva sallakkhitabba.ārammana.paccāgantvāpuna pi nirantara. sallakkheti yeva. Ya. sandhāya vutta. 「pa.ilīyati pa.iku.ati pa.iva..ati na sampasāriyatī」ti.

12. Vu..hānagāminivipassanā.ā.a

Evam assa anekagu.ānisa.sānubhāvasampannena sankhārupekkhā.ā.ena yathopa..hite sa.khāre sallalkkhentassa yadā ta. .ā.a. paripakka. hoti tikkha. sūra. suvisada.sikhāpatta., tadā ta. (.a.a.) yathopa..hita., sa.khāra.sallakkhetvā bha.gadassanen』eva aniccato vā pajānāti dukkhato vā pajānāti anattato vā pajānāti. Eva. imesu tīsu lakkha.esu ekena lakkha.ena suparisuddha. pajānanta. ya. suvisadatara.sallakkha.a. sīgha. sīgha. pātubhavati dvattikkhattu. vātaduttari vā. Aya. vu..hānagāminī-vipassanā nāma.

 Ath』assa imissā vu..hānagāminiyā pacchimabhūtassa sallakkha.acittassa anantara. yogino citta. sabbasa.khāra- nirodha-sa.khāta. nibbāna. pakkhandati, ten』assa tadāsabbasa.khārāna. nirodhasa.khāto vūpasamo』va pa..āyati.

即使到了那里，不久後，心又會回來持續觀察應被觀察的所緣。就這一點而說「他滯著、退縮、回轉，而未伸展」。

12. 至出起觀智如此藉由成就多種功德利益威力的行舍智，觀察顯現的諸行之時，在行舍智遍熟，變得銳利、強大、明淨，

到達頂點時，該智觀察隨所現的諸行，藉由見其壞滅而知無常、或苦，或無我。如是極清楚地了知三相之一相——這是〔較之前的〕更明晰的觀察——快速地顯現

兩、三次或更多次。這稱為至出起觀。緊接在至出起觀最後的觀察心之後，禪修者的心躍入名為一切行止息的涅槃。于是在那時候，此人了知名為「一切行滅」的寂靜。

Ettha hi nibbāna-sacchikara.ākāro bahūsu suttesu eva.dassito 「dhammacakkhu. udapādi; ya. ki.ci samudayadham-[67] ma. sabba. ta. nirodha, dhamman」ti. Ettha ca nirodhadhamman』ti iminā sabbesa. samudayadhammāna.sa.khārāna. nirodhassa vūpasamassa sacchikara.ākāro dassito.

Milindapa.hāppakara.e pi eva. vutta. 「tassa ta. citta.aparāpara. manasikaroto pavatta. samatikkamitvā appavatta.okkamati. Appavatta. anuppatto mahārāja sammāpa.ipanno nibbāna. sacchikarotī』 vuccatī」ti. Etth』āyam adhippāyo: nibbāna. sacchikātukāmena yoginā chasu dvāresu yathāpāka.a.nāmarūpa. sallakkha.avasena aparāpara. manasikātabba.. Eva. assa manasikaroto yāv』ānulomā ta. manasikārasa.khāta.sallakkha.acitta. kha.e kha.e (nadīsoto viya abbocchinna.punappuna. pavattanato) pavattasa.khāte nāmarūpa-sa.khāradhamme yeva patati. Pacchimakāle pana tasmi. pavatte apatitvā ta. samatikkamitvā (pavattasa.khātassa nāmarūpa-sa.khārassa ujupa.ipakkhabhūta.) appavatta. okkamati, appavatta. anuppatta. hoti (sa.khārūpasamasa.khāta. nirodha.okkanta. viya patta. hotī』ti vutta. hoti.) Eva. pubbe yeva udayabbaya.ā.ādinā sīlavisuddhi-cittavisuddhi-di..hivisuddhi- ādinā pi v. sammā aviparīta. pa ipanno hutvā

 69

許多經典，如是地顯示作證涅槃的行相：「法眼生起：凡有生的性質者，[67] 皆有滅的性質」。在此，藉由「有滅的性質」〔這句話〕，顯示出「作證一切會生起的行法之滅盡、寂止」的行相。

《彌蘭陀王問經》里如是說：「當他一再地作意時，心超越轉起，而進入不轉起。」說「大王啊！正行之人到達不轉起而作證涅槃。」此處，其意趣是：「欲作證涅槃的禪修者，應該一再地觀察作意㈥根門中隨所現的名色。當此人如是作意時，他那名為作意的觀察心剎那剎那(如河流般，一直不斷地轉起故，)直落在名為「轉起」的名、色行法之中，一直到隨順智為止。但後來，心不落入那「轉起」，而進入「不轉起」(與名為轉起的名色行法完王相反的事物)，到達不轉起(也就是說：像進入一樣掉落到名為「諸行寂止」的「滅」)。如是，依過去生滅智等，或藉由戒清淨、心清淨及見清淨等，正確而不顛倒地修行之後，

(tassa appavatta. okkantacittassa vasena ) appavatta. anuppatto yogī nibbāna. sacchikaroti, nibbāna. paccakkha. karoti, paccakkhato passati nāmāti』 vuccatī」ti.

13. Anuloma.ā.a

Tattha ca vu..hānagāminiyā vipassanāya pacchima.sallakkha.a.ā.a. anuloma.ā.a. nāma. Ida.pa.ipadā.ā.adassana--visuddhiyā pariyosāna..

14. Gotrabhū.ā.a

Tadanantara. sa.khāranirodhabhūte visa.khāre nibbāne pa.hama. patita. viya pātubhūta. .ā.a. gotrabhu.ā.a. nāma.

VII. .ā.adassanavisuddhi

15. Magga.ā.a

Tadanantara. tasmi. yeva sa.khāranirodhabhūte visa.khāre nibbāne ti..hanta. .ā.a. magga-.ā.a., ya..ā.adassana-visuddhī』ti pi vuccati. [68]

禪修者(透過那進入不轉起的心)到達「不轉起」，作證「涅槃」，也就是說，親證、親見涅槃。

13. 隨順智

此至出起觀里最後的觀察智，名為隨順智。這是行道智見清淨的終點。

14. 種姓智

緊接其後，另一智顯現，像是第一次落在諸行滅盡、無行的涅槃一樣。它即名為種姓智。

VIII. 智見清淨

15. 道智

緊接其後，住立在那諸行滅盡、離行之涅槃上的智，名為道智。它也被叫作智見清淨。[68]

16. Phala.ā.a

Tadanantara. tasmi. yeva sa.khāranirodhabhūte visa.khāre nibbāne ta. sadisākārena pavatta. pacchimabhāga.ā.a.phala.ā.a. nāma.

17. Paccavekkha.a.ā.a

 Imassa pana gotrabhu-magga-phala-sa.khātassa .ā.attayassa pavattikkha.o cira. na hoti, ekassa sallakkha.a-cittassa viya atiparitta. kha.amatta.hoti. Tato para. paccavekkha.a-.ā.a.uppajjati. Tena ca paccavekkha.a.ā.ena pubbe sīgha. sīgha.sallakkhetvā vu..hānagāminiyāāgatabhāva.ca pacchima- sallakkha.assa anantara. maggacittassa nirodhe pakkhandana.ca pajānāti. Esā magga-pacca-vekkha.ā nāma.

 Maggassa ca paccavekkha.āya ca vemajjhakāle nirodhe yeva .hitabhāva.ca pajānāti. Esā phala-paccavekkha.ā nāma.

Idān』eva viditāramma.assa sabbasa.khāra-su..ata.ca pajānāti. Esā nibbāna-paccavekkha.ā nāma.

 Vutta.heta.Visuddhimagge, 「Iminā vat』āha. maggena āgato』ti magga. paccavekkhati. 『Aya. me ānisa.so laddho』ti phala. paccavekkhati. 『Aya. me dhammo āramma.ato pa.ividdho』ti amata. nibbāna. paccavekkhatī」ti.

16. 果智

緊接其後，以相同行相轉起在那諸行滅盡、離行的涅槃上的後分智，名為果智。

17. 審察智分別名為種性、道與果的三種智，轉起的時間並不長久，很短、僅一剎那，如一個觀察心的〔時間〕。此後，審察智生起。透過審察智，禪修者了知：「迅速地觀察後，至出起觀才到來」，「緊接在最後的觀察心之後，道心躍入『滅』」。這名為「道的審察」。他了知在「道」與「審察」之間的階段住立于涅槃的狀態。此名為「果的審察」。了知所知的所緣〔指涅槃〕已空去一切行法。此名為「涅槃的審察」。在《清淨道論》中說：「他審察道：『我確實依此道而

來』。他審察果：『我獲得此利益』。他審察不死的涅槃：『此法作為所緣而被我所通達。』」

 Kilesapaccavekkha.ā pana kesa.ci hoti, kesa.ci na hoti.

 Tato para.pi pan』esa yathā-pāka.a. nāmarūpa. sallakkheti yeva. Sallakkhentassā pi c』assa ta. nāmarūpa. thūla. thūla.hutvā pa..āyati, na pubbe sankhārupekkhā .ā.akāle viya sukhuma.. Kasmā』ti ce, tadā pavatta.ā.assa udayabbaya.ā.abhāvato. Ariya-puggalāna. hi vipassantāna. pa.hama. udayabbaya.ā.am eva uppajjatī』ti ayam ettha dhammatā』ti.

Kesa.ci pana yogīna. maggaphalato vu..hānakāle tadānubhāvasa.jātā balavatī saddhā-sukha-pīti-passaddhiyo sakalakāyam ajjhottharamānāpavattanti. Tena tadā ki.ci pi vipassitu. na sakkonti. Viriya. da.ha. katvā vipassantā pi kha.ato visu. visu. paricchinditvā suvisada. pajānitu. na [69] sakkonti yeva. Balavavegena pana pavattamāna. pīti-passaddhi-sukham eva anubhavamānā ti..hanti. Balavasaddhāya c』assa atipasanna. citta.pi ekagha.ikā-dvigha.ikādi-kāla. nirantara. pavattati. Tena ca cittena atipasanne sa-obhāse aja.ākāsasadise .hāne ti..hamānā viya honti. Tadā-uppanna. ca pasannacitta-sahita. pītisukha. yogino eva. pasa.santi 「Na vata me ito pubbe evarūpa. sukha. ekavāram pi anubhūta-pubba. di..hapubba.cā」ti.

有些人審察煩惱，有些人則沒有。

在此之後〔審察智之後〕，此人仍觀察所顯現的名、色。在觀察時，那名色是顯得粗糙，並不如過去行舍智時那樣微細。若〔問〕為何？因為在此時轉起的智是生滅智的緣故。因為聖者在觀察時，生滅智最先生起，這是法性〔必然的道理〕。

然而，有些禪修者從道果出起時，依彼〔道果〕威力所生、強而有力的信、樂、喜與輕安，遍布全身而轉起。那時〔他們〕什麼也無法觀察。即使堅固地精進地觀察，也無法[69] 別別分辨、清楚了知。他們經驗強力轉起的喜、輕安與樂。此人因深信而極明淨的心，不間斷地轉起一或二個小時。由于此心，〔他們〕像是住在極明淨、充滿光亮的空曠處。禪修者如是讚嘆那時生起的、伴隨著明淨心的喜、樂：「我在此之前從未有過如此、前所未有、未見的、〔至今〕僅此一回的樂。」

Dvattigha.ikātikkantakāle pana tā saddhā-sukha-pīti-passaddhiyo tanukā honti, tena te tadā yathā-pāka.a. nāmarūpa. sallakkhetu.pi visu. visu. paricchinditvā suvisada. pajānitu. pi sakkonti yeva Tadā pi pana pa.hamam udayabbaya-.ā.am eva uppajjati.

18. Phalasamāpatti

Eva. sallakkhentassa pana vipassanā.ā.a. anukkamena uggantvā na ciram eva puna pi sankhārupekkhābhāva. pāpu.āti. Tadā pana samādhibale aparipu..e sa.khārupekkhā yeva punappuna. pavattati. Tasmi. pana paripu..e 「pa.hamamag-ggaphalam eva sandhāya vipassantassa」 sotāpatti-phalacittam eva phalasamāpattivasena sa.khāranirodha. pāpu.āti. Tassa pavatti ca pubbe maggavīthiya. maggaphalacittāna. pavattiyā ekasadisā yeva. Kevala. pan』ettha phalasamāpattiyā cirampi .hātu. samatthabhāvo yeva viseso.

 Imissā pana phalasamāpattiyā punappuna.ca pāpu.anatthāya, sīgha. sīgha. ca pāpu.anatthāya, pattakāle c』assā cira..hitatthāya (pa.ca-minitakāla. vā dasa-pannarasa-ti.sa-minitakāla. vāekagha.ikādikāla. vā.hitatthāya) 「eva. hotu eva. hotū」ti adhi..hāya adhi..hāya pi yogo kātabbo.

經過二、三個小時，那信、樂、喜與輕安變弱。因此，他們能夠繼續觀察所現的名、色，能夠別別辨別、清楚了知。就在此時，生滅智最先生起。

18. 果等至如是觀察時，順次地獲得內觀智，不久即到達行舍的狀態。定力未圓滿時，行舍智會屢屢轉起。當它圓滿時，為第一道果而作觀者，其預流果心透過「果等至」達至「諸行之滅」。它的轉起和過去道心路里道果心的轉起相同。差異唯獨是〔它〕能夠久住于「果等至」中。

為了屢屢證入此果等至，為了速速證入，且為了在證入時能久住于果等至(持續㈤分鍾、㈩、㈩㈤、三㈩分鍾或一小時等)，當下決心：「願如是，願如是」後精勤

努力。

 Phalasamāpattiya samāpajjanatthāya hi yoga. karontassa pa.hama. udayabbaya-.ā.a.uppajjati. Tato anukkamena uggantvāna ciram eva sa.khārupekkhā-.ā.a. uppajjati. (Kataparicayakāle pana catupa.cavāramatta. sallakkha.ena pi sa.khārupekkhā-.ā.a.uppajjati yeva). Tato samādhibale paripu..e punappunam pi phalacitta. nirodhe phalasamāpattivesena appeti. Kassaci pana ca.kamantassa pi bhu.jantassa pi kadāci appeti yeva. Yathā-paricchinnakālam pi samāpatti ti..hati yeva. Samāpajjanakkha.e pan』assa citta. sankhāranirodhe yeva ti..hati, tato a..a. ki.ci pi na vijānāti. [70]

19. Uparimaggabhāvanā

 Eva. phalasamāpattiya. paricaya. katvāuparimaggaphalāna. pi atthāya adhi..hahitvā yogo kātabbo. Tad-atthāya yoga. kātukāmena ki. kātabban』ti ? Pubbe viya chasu dvāresu sallakkha.am eva kātabba..

Tasmā tena attano chasu dvāresu yathā-pāka.a. nāmarūpa.sallakkhetabba.. Sallakkhento c』esa pa.hama. udayabbaya- .ā.āvatthāya. thūlathūlam pi sa.khāraddhamma. passati asamāhitam pi citta..

就為證入果等至而修瑜伽者而言，生滅智最先生起。從此依序上升，不久上升至行舍智。(熟練時，僅藉由四、㈤次的觀察即上升至行舍智) 其後，當定力圓滿時，果心屢屢藉由果等至而進入「滅盡」。有人即使在行走或吃東西時，也會進入。等至可隨所決定的時間持續下去。到達時，此人的心只住立在「諸行之滅」里，不會了知滅以外的任何事物。[70]

19. 修習更上道如是熟練果等至後，應為了更上道、果下定決心精勤努力。想為更上道而努力的人應做什麼？如過去一樣，應做于㈥根門的觀察。

因此，應觀察于自己㈥根門顯現的名色。觀察時，他看到在最先的生滅智階段，行法很粗，心也不等持。

Aya.hi uparimaggabhāvanā phalasamāpatti-vipassanā viya sukarā na hoti, abhinava. bhāvetabba-vipassanābhāvato thoka.dukkarā hoti, na pana pa.hamārambhakāle viya atidukkarā. Ekhāhamattenāpi ekagha.ikāmattenāpi sa.khārupekkhā-.ā.a.pāpu.itu. sakkoti yeva. Ida.』cettha vacana. nātitikkhapa..āna.sādhunikaneyyapuggallāna. yebhuyyapavatti. nissāya anumānavasena tādise yeva puggale sandhāya vutta.. Sa.khārupekkha. patvāpi pan』assa indriyesu aparipakkesu sā yeva sa.khārupekkhā punappuna. pavattati. Yadi pi hi āgataphalo attano adhigataphala. ekagha.ika-abbhantare pi anekavāra. samāpajjitu.sakkoti, uparimagga. pan』esa aparipakkindriyo ekāha-dviha-tīhādīhi pi pāpu.itu. na tāva sakkoti, sa.khārupekkhāyam eva ti..hati. Sace pan』esa tadā attano adhigataphalassa pāpu.anatthāya citta. abhinīhareyya, dvattiminitamattenāpi tam pāpu.eyya.

Indriyesu pana paripakkesu uparimaggatthāya vipassantassa sikhāpatta-sa.khārupekkhānantara. pubbe viya sānuloma.sagotrabhu uparimaggaphala. pi uppajjati yeva, tato para.paccavekkha.ādīni purimasadisān』eva. Yāva arahattā pi avaseso vipassanānayo ca .ā.apa.ipāti ca vuttanayānusāren』 eva sakkā.ātu., tasmā na ito para. vitthārayāmā』ti.

81

此更上道的修習，並不像為果等至而作的內觀那樣容易，毗婆舍那需被重新修習，所以困難了一些，但不像最初開始時那樣困難。他能夠僅以一日或一小時證得行舍智。這話是根據現代未具敏慧、屬應受指導的人的常有情況，藉由推論，就同屬那類的人而說的。即使到達行舍智，當此人諸根未成熟時，也唯行舍智屢屢轉起。雖然已證果的人可以在一小時內到達已證的果〔果等至〕，但若根未熟，仍無法只憑一、兩日或三日等就證得更上道，僅會停住在行舍智而已。若此人那時為了到達已所證的果〔果等至〕，而引導其心，可能僅以二、三分鍾就能證入。

當諸根成熟時，為更高的道而內觀者，到達行舍的頂點，如過去一樣緊接著上升至隨順智、種姓智、及更高的道果。其後的審察智與之前相同。其余一直到阿羅漢的內觀方法，以及智的行道，隨順已說的方式，便可以了知。因此，此後不再詳述。

Satuppādanavacana

 Aya.hi visuddhi-.ā.a-kathā yogīna. sukhena avabujjhanatthāya sa.khepato yeva likhitā, na pana vitthārato paripu..a. katvā. Bahūsu ca .hānesu pā.igatim pi ananugantvāpunaruttādi-dosasahitāni pi vacanāni pakkhipitvāsuvi..eyya-nayen』eva likhitā. Tasmā na etha doso avalokitabbo aparipu..atāya vā pā.igatiyā vā. Attho yevā pana su..hu manasikātabbo vi..ūhī』ti ida. mama satuppāda-vacana..

āsi.sanā

 Ki.cāp』āya. adhigata-visesānam atthāya katā』ti ādito』va dassitā, tathā p』ima. a..e pi ce olokeyyu., tesa. atthāya aya.mama āsi.sanā.

Yathā hi atimanohara. pi manu..am rasavanta. ojavanta.khādanīya. sāma. khāditvā eva suvi..eyya. hoti, na akhāditvāevam eva ettha vutta.sabbam pi .ā.appavatti. sāmam paccakkhato disvā eva su..hu .ātu. sakku.eyya, na paccakkhato adisvā. Tasmā etissā nibbematika-jānanabhūmi. pāpu.antu sādhavo』ti (yathā papu.āti tathā pa.ipajjantū』ti vutta. hoti.)

令念生起的話(提醒) 為讓禪修者容易理解，僅簡略地造述此《清淨智論》，未詳細周延。許多地方，未依循巴利語的方式，且有重複等的缺點，僅以能被輕易了解的方法寫下。所以，不應觀注書中巴利語的方式及其他未圓滿的缺點。智者應只好好注意義理的部分。這是我的提醒。

希望雖然〔書的〕一開始就表明：「此〔論〕是為了已得殊勝〔成就〕者而作」，但是，若其他人也看此論，對他們也有益。〔對于後者，〕這是我的希望：

極吸引人、讓人喜愛、味美，且有營養的食物，唯有在親自食用後才會清楚，同樣地，所有在此所說的諸智之轉起，也唯有自己親自看見——而非未親自看見——之後方能徹底了解。因此，願善人們于此〔諸智之轉起〕獲得無疑的了知。

Nigamana.Yā visuddhi.ā.akathā marammabhāsāya sa.khatāappassutānam atthāya di..hadhammāna. yogina., Mahāsināma therena vipassanānaya..unāsā yeva pā.ibhāsāya ten』eva parivattitā』ti.

Visuddhi.ā.akathā ni..hitā

跋文為了現世少聞的禪修者，了知內觀方法的馬哈希長老

先以緬文造此《清淨智論》，

後將之譯為巴利文。

《清淨智論》結束