跳到內容

南傳《大念住經》巴利文.漢語對照翻譯(明法尊者 Bhikkhu Metta)

Mahasatipatthanasuttam 大念處經[1]

【content﹝目次﹞】

Uddeso﹝總說﹞

Kayanupassana anapanapabbam﹝身隨觀—呼吸﹞

Kayanupassana iriyapathapabbam﹝身隨觀—四威儀﹞

Kayanupassana sampajanapabbam﹝身隨觀—正知﹞

Kayanupassana patikulamanasikarapabbam﹝身隨觀—厭逆作意﹞

Kayanupassana dhatumanasikarapabbam﹝身隨觀—界作意﹞

Kayanupassana navasivathikapabbam﹝身隨觀—九種墓地觀﹞

Vedananupassana﹝受隨觀﹞

Cittanupassana﹝心隨觀﹞

Dhammanupassana nivaranapabbam﹝法隨觀—﹝五﹞蓋﹞

Dhammanupassana khandhapabbam﹝法隨觀—﹝五﹞蘊﹞

Dhammanupassana ayatanapabbam﹝法隨觀—﹝十二﹞處﹞

Dhammanupassana bojjhavgapabbam﹝法隨觀—﹝七﹞覺支﹞

Dhammanupassana saccapabbam﹝法隨觀—﹝四﹞諦﹞

Dukkhasaccaniddeso (苦諦解說)

Samudayasaccaniddeso (集諦解說)

Nirodhasaccaniddeso (滅諦解說)

Maggasaccaniddeso (道諦解說)

Evam  me sutam – ekam samayam

如是 被我 已聽到 一 時

evam  me sutam eka (adj.) samaya(m.)

adv. s.Ins. pp.(n.s.Nom.) adv.

如是我聞。一時,

Bhagava kurusu viharati Kammasadhammam nama Kurunam nigamo.

世尊(有幸者) 在諸俱盧人(中) 他住 劍磨瑟曇 名叫 諸俱盧人 鎮

Bhaga(幸福)+vant(具) kuru viharati Kammasadhamma nama Kuru  nigama

m.s.Nom. m.p.Loc. 3s.pres. n.s.Nom. adv. m.s.Nom. m.s.Nom.

世尊住在俱盧人中。俱盧人的市鎮,叫做劍磨瑟曇。

Tatra kho Bhagava bhikkhu amantesi– 「bhikkhavo」ti.

在彼處 強調詞 世尊 諸比丘! 喊、喚 諸比丘! 引號

Tatra kho Bhagavnt bhikkhu amantesi bhikkhu ti(=iti)

adv. adv. m.s.Nom. m.p.Acc. 3s.aor. m.p.Voc. ind.

在那里,世尊喊諸比丘:「諸比丘!」

 「Bhadante」ti te bhikkhu Bhagavato paccassosum. Bhagava etadavoca–

祥善者! 引號 他們 諸比丘! 世尊 回答、回應 世尊 這 說

Bhadanta ti te bhikkhu Bhagavant patissunati Bhagava etam+avoca=etad avoca

m.s.Voc. m.p.Nom. m.p.Nom. m.s.Dat. 3p.aor. m.s.Nom. n.s.Acc. 3s.aor

「祥善者!」那些比丘應世尊。世尊說:

Uddeso 總說

106.「Ekayano ayam, bhikkhave, maggo 1sattanam  visuddhiya,

一 路徑 這、此 諸比丘! 道、路 諸有情 為清淨

eka+ayana ayam bhikkhu magga satta  visuddhi

m.s.Nom. m.s.Nom. m.p.Voc. m.s.Nom. m.p.Dat. f.s.Dat.

世尊說:「諸比丘!這一條道路[2],1為(ㄨㄟˋ)諸有情的清淨,

2sokaparidevanam samatikkamaya, 3dukkhadomanassanam atthavgamaya,

悲傷 哭泣 一起 超越 去 苦 憂 為滅絕

soka+parideva sam + ati+k+kama dukkha+domanassa atthavgama(=atthagama)

adj. m.p.Dat. m. adj.(n.s.Dat.) m.n. n.p.Dat. m.s.Dat.

2為諸悲傷及諸啼哭的超越,3為諸苦憂的消滅,

4bayassa adhigamaya, 5nibbanassa sacchikiriyaya, yadidam cattaro satipatthana.

真理 獲得 涅槃 作證 凡是 此 四 念住(念的站立在前)

baya adhigama nibbana sacchikiriya yad + idam catu satipatthana

m.s.Dat. m.s.Dat. n.s.Dat. f.s.Dat. n.s..Nom. m.p.Nom. m.p.Nom.

4為真理的獲得,5為涅槃的作證,就是四念住。

 「Katame cattaro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati

何者? 四 在此處 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀 他住

Katama catu idha bhikkhu bhikkhu kaye kaya+anupassin viharati

adj.(m.p.Acc.) m.p.Nom. adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

哪四種?諸比丘!在這里,比丘在身隨觀身而住,

atapi sampajano satima, vineyya loke abhijjhadomanassam;

熱心 一起 知 有念、具念 排除 世間  貪欲 憂

atapin sam+pajana satimant  vinetiKayanupassana anapanapabbam ﹝身隨觀—呼吸﹞

  1. 「Kathabca, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati? Idha, bhikkhave,

如何 此外 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀 他住 在此處 諸比丘!

katham+ca bhikkhu bhikkhu kaye kaya+anupassin viharati idha bhikkhu

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adv. m.p.Voc.

諸比丘!但是比丘如何在身隨觀身住?諸比丘!在這里,

bhikkhu arabbagato va rukkhamulagato va subbagaragato va nisidati,

比丘 曠野 已去 或 樹 根 已去 或 空 屋 已去 或 他坐

bhikkhu arabba + gata va rukkha+mula+gata subba+agara+gata nisidati

m.s.Nom. n. pp.(m.s.Nom.) m. n. pp.(m.s.Nom.) adj. n. pp.(m.s.Nom.) 3s.pres.

比丘去曠野[3],或去樹下,或去空屋坐,

pallavkam abhujitva, ujum kayam panidhaya, parimukham satim upatthapetva.

跏趺 彎之後 正直 身 設定 鼻端 念 使…站在近處

pallavka abujati bhuj彎 uju kaya panidha parimukha sati upatthapeti

m.s.Acc. ger. adj.(m.s.Acc.) m.s.Acc. ger. adj.(f.s.Acc.) f.s.Acc. ger. caus.

結跏趺後,端正身體後,使(正)念于鼻端[4]現起之後,

So satova assasati, satova passasati. Digham va assasanto 『digham assasami』ti pajanati,

他 念+如此 他呼氣 他吸氣 長的 連詞 正在呼氣 長的 我呼氣 他詳知

ta satova assasati satova passasati digha assasanta digha assasati ti pa-janati

m.s.Nom. 3s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Acc.)1s.pres. 3s.pres.

他具念呼氣,他具念吸氣。正在呼氣長者,他詳知︰『我呼氣長』,

digham va passasanto 『digham passasami』ti pajanati, rassam va assasanto

長的 連詞 正在吸氣者 長的 我吸氣  他詳知 短的 連詞 正在呼氣者

digha passasantaba知

adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres.

他詳知︰『我呼氣短』,或正在吸氣短者,他詳知︰『我吸氣短。』

『sabbakayapatisamvedi[5] assasissami』ti sikkhati, 『sabbakayapatisamvedi passasissami』ti sikkhati

一切身(=全呼吸)體證者 我將呼氣 他學 一切 身 體證者 我將吸氣 他學

sabba+kaya+patisamvedi assasati ti sikkhati sabba+kaya+patisamvedi pssasati ti sikkhati

adj. m. m.s.Nom. 1s.fut. 3s.pres. adj. m. adj.(m.s.Nom). 1s.fut. 3s.pres.

他學︰『感受全呼吸,我將呼氣』,他學︰『感受全呼吸,我將吸氣』;

『passambhayam kayasavkharam assasissami』ti sikkhati,

正在使…輕安 身+ 行(=一起作) 我將呼氣 他學

passambhaya kaya+savkhara assasati ti sikkhati

ppr.(m.s.Nom.) m. s.Acc. 1s.fut. 3s.pres.

他學︰『正使身行輕安,我將呼氣』,

『passambhayam  kayasavkharam passasissami』ti  sikkhati.

正在使…輕安 身+ 行(=一起作) 我將呼氣 他學

passambhaya kaya+savkhara pssasati ti sikkhati

ppr.(m.s.Nom.) m. s.Acc. 1s.fut. 3s.pres.

他學︰『正使身行輕安,我將吸氣。』

「Seyyathapi, bhikkhave, dakkho bhamakaro va bhamakarantevasi va digham va abchanto

像、譬如 諸比丘! 熟練 作轆轤者 或 作轆轤者的弟子 或 長的 或 正在轉者

seyyatha+pi bhikkhu dakkha bhamakara bhamakara+antevasi digha abchantaabch

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Nom. m. m.s.Nom. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.)

諸比丘!譬如熟練的轉轆轤者,或轉轆轤者的徒弟,正在長轉者,

『digham abchami』ti pajanati, rassam va abchanto 『rassam abchami』ti pajanati;

長的 我轉 他詳知 短的 連詞 正在轉者 短的 我轉 他詳知

digha abchami pajanati rassa abchati rassa abchati pajanati

 adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Nom.) 1s.pres. 3s.pres.

他詳知︰『我長轉』;或正在短轉者,他詳知︰『我短轉』;

evameva kho, bhikkhave, bhikkhu digham va assasanto 『digham assasami』ti pajanati,

同樣地 諸比丘! 比丘 長的 連詞 正在呼氣者  長的 我呼氣 他詳知

evam+eva kho bhikkhu bhikkhu digha assasanta digha assasati ti pajanati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres.

同樣地,諸比丘!比丘正在呼氣長者,他詳知︰『我呼氣長』,

digham va passasanto 『digham passasami』ti pajanati, rassam va assasanto

長的 連詞 正在吸氣者 長的 我吸氣 他詳知 短的 正在呼氣者

digha passasanta digha passasati pajanati rassa assasanta

adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.)

或正在吸氣長者,他詳知︰『我吸氣長』;或正在呼氣短者

『rassam assasami』ti pajanati, rassam va passasanto 『rassam passasami』ti pajanati;

短的 我呼氣 他詳知 短的 連詞 正在吸氣 短的 我吸氣短 他詳知

rassa assasati pajanati rassa passasanta rassa passasati ti pajanati

adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Acc.) ppr.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Acc.) 1s.pres. 3s.pres.

他詳知︰『我呼氣短』,或正在吸氣短者,他詳知︰『我吸氣短。』

『sabbakayapatisamvedi assasissami』ti sikkhati, 『sabbakayapatisamvedi passasissami』ti sikkhati;

一切身(=全呼吸)體證者 我將呼氣 他學 一切 身 體證者 我將吸氣 他學

sabba+kaya+patisamvedi assasati sikkhati sabba+kaya+patisamvedi pssasati sikkhati

adj. m. m.s.Nom. 1s.fut. 3s.pres. adj. m. adj.(m.s.Nom). 1s.fut. 3s.pres.

他學︰『我將體驗全程呼氣』,他學︰『我將體驗全程吸氣』;

『passambhayam kayasavkharam assasissami』ti sikkhati,

正在使…輕安 身+ 行(=一起作) 我將呼氣 他學

[6];

samudayavayadhammanupassi va kayasmim viharati.

起因 滅 法 隨觀 在身 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin kaya viharati

m. m. n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres.

或在身隨觀集法及(隨觀)滅法而住,

『Atthi kayo』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

存在 身 或 或又 彼 念 已在前站立 變成

atthi kaya pana+ assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. m.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『身存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati,

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati

adv. n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,

na ca kibci loke upadiyati. Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

不 並且 任何 在世間 他取  如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀 他住

na ca kibci loka upadiyati evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

ind. m.s.Loc. 3s.pres. adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

並且在世間一無所取。諸比丘!如是比丘也在身隨觀身而住。

Anapanapabbam nitthitam.

 Kayanupassana iriyapathapabbam ﹝身隨觀—四威儀﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu gacchanto va 『gacchami』ti pajanati,

另外 諸比丘! 比丘 正在去 我去 他詳知

bhikkhu bhikkhu gacchanta gacchati pajanati

ind. m.p.Voc. m.s.Nom. ppr.(m.s.Nom.) 1s.pres. 3s.pres.

諸比丘!另外,比丘正在去,他詳知︰『我去』;

thito va  『thitomhi』ti pajanati, nisinno va 『nisinnomhi』ti pajanati, sayano va

已站立 已站立+ (我)有 他知 已坐  已坐 (我)有 他知 臥的

thita thita+amhi pajanati nisinna nisinna+amhi pajanati sayana

pp.(m.s.Nom.) pp. 1s.pres. 3s.pres. pp.(m.s.Nom.) pp. 1s.pres. 3s.pres. adj.(m.s.Nom.)

或正在站立著,他詳知︰『我站著』;或正在坐著,他詳知︰『我坐著』;或臥者

『sayanomhi』ti pajanati. Yatha yatha va panassa kayo panihito hoti tatha tatha nam pajanati.

臥的 (我)有 他詳知 如此 如此 或 又 此 身 已設定 變成 依…如是 他 他詳知

sayana+amhi pajanati pana+assa kaya panihita hoti nam pajanati

adj. 1s.pres. 3s.pres. m.s.Gen. m.s.Nom. pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres.

臥著,他詳知︰『我臥著』。又他的身體無論成為何種姿態,如是以這種方式詳知它。

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati, bahiddha va kaye kayanupassi viharati,

這樣 身內 或 在身 身 隨觀 他住 在外部 或 在身 身 隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati bahiddha kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住;或在身外[7],在身隨觀身而住;

Ajjhattabahiddha  va kaye kayanupassi  viharati;

身內 身外 或 身 身 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  kaya kaya+anupassin viharati

adj. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

或在身內及身外,在身隨觀身而住。

samudayadhammanupassi va kayasmim viharati, vayadhammanupassi va kayasmim viharati,

集(起因) 法 隨觀 或 在身 他住 滅 法 隨觀 在身 他住

samudaya+dhamma+anupassin kaya viharati vaya+dhamma+anupassin kaya viharati

m. n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres. m. n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres.

在身隨觀集法而住;或在身隨觀滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va kayasmim viharati.

集(起因) 滅 法隨觀 或 在身 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin kaya viharati

m. m. n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres.

或在身隨觀集法及(隨觀)滅法而住;

『Atthi kayo』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 身 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi kaya pana+assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. m.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『身存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

adv. n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

 Iriyapathapabbam nitthitam.

Kayanupassana sampajanapabbam ﹝身隨觀—正知﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu abhikkante patikkante sampajanakari hoti,

另外 諸比丘! 比丘 前進 返回 一起 知 作者 他成為

bhikkhu bhikkhu abhikkante patikkante sam-pajana+kari hoti

ind. m.p.Voc. m.s.Nom. pp.(m.s.Loc.) pp.(m.s.Loc.) adj. m.s.Nom. 3s.pres.

諸比丘!另外,比丘向前(走)、返回(走),成為全知者[8];

alokite vilokite sampajanakari hoti, samibjite pasarite sampajanakari hoti,

看前面 看旁邊 一起 知 作者 他成為 彎曲 伸出 一起 知 作者 他成為

alokita vilokita sam-pajana+kari hoti samibjita pasarita sam-pajana+kari  hoti

pp.(m.s.Loc.) pp.(m.s.Loc.) adj. m.s.Nom. 3s.pres. pp.(m.s.Loc.) pp.(m.s.Loc.)adj. m.s.Nom. 3s.pres.

看前面時,看旁邊時,成為全知者;彎曲時,伸出時,成為全知者;

savghatipattacivaradharane sampajanakari hoti,

僧伽梨 缽 衣 攜帶 一起 知 作者 他成為

savghati +patta+civara+dharana sam-pajana+kari  hoti

 f. m. n. n.s.Loc. m.s.Nom. 3s.pres.

攜帶僧伽梨衣及缽及衣時,成為全知者;

asite pite khayite sayite sampajanakari hoti,

吃 喝 嚼 嘗 一起 知 作者 他成為

asita pita khayita sayita sam-pajana+kari  hoti

pp.(m.s.Loc.) ″ ″ ″ adj. m.s.Nom. 3s.pres.

吃、喝、嚼、嘗時,成為全知者;

uccarapassavakamme sampajanakari hoti,

大便 小便 動作 一起 知 作者 他成為

uccara+passava+kamme sam-pajana+kari  hoti

 m. m. n.s.Loc. adj. m.s.Nom. 3s.pres.

大便、小便時,成為全知者;

gate thite nisinne sutte jagarite bhasite tunhibhave sampajanakari  hoti.

去 站立 坐 睡眠 清醒 說 變成沉默 一起 知 作者 他成為

gata thita nisinna sutta jagarita bhasita tunhibhava sam-pajana+kari  hoti

pp.(m.s.Loc.)″ ″ ″ ″ ″  m.s.Loc. adj. m.s.Nom. 3s.pres.

去、站、坐、睡、醒、語、默時,成為全知者。

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati …pe…

這樣 身內 在身 身 隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住(等),…

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

Sampajanapabbam nitthitam.

Kayanupassana patikulamanasikarapabbam﹝身隨觀—厭逆作意﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu imameva kayam uddham padatala,

另外 諸比丘! 比丘 這 如此 身體 向上 足掌

bhikkhu bhikkhu ima+m+eva kaya uddham padatala

m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Acc. ind. m.s.Acc. adv. n.s.Abl.

諸比丘!另外,比丘對這身體,從腳掌往上,

adho kesamatthaka, tacapariyantam puram nanappakarassa asucino paccavekkhati–

向下 發 頂 皮 末端、界限 充滿的 種種 種類的 不淨 對…觀察

adho kesa+matthaka taca + pariyanta pura nana-pakara asuci paccavekkhati

adv. m. m.s.Abl. m. adj.(s.Acc.) adj.(m.s.Acc.) adj.(m.s.Gen.) adj.(m.s.Gen.) 3s.pres.

從頭頂往下,(被)皮包著,他觀察充滿種種的不淨:

『atthi imasmim kaye 1kesa 2loma 3nakha 4danta 5taco 6mamsam  7nharu

存在 在此 在身 諸頭髮 諸身毛 諸指甲 諸牙 皮 肉 腱

atthi ayam kaya kesa loma nakha  danta taca mamsa nharu

3s.pres. m.s.Loc. m.s.Loc. m.p.Nom. n.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom.

『在此身,有1頭髮、2身毛、3指甲、4牙、5皮、6肉、7腱、

8atthi 9atthimibjam  10vakkam 11hadayam 12yakanam 13kilomakam 14pihakam

骨 骨髓 腎臟 心臟 肝臟 肋膜 脾臟

atthi atthimibja vakka hadaya yakana kilomaka pihaka

n.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

8骨、9骨髓、10腎臟、11心臟、12肝臟、13肋膜、14脾臟、

15papphasam 16antam 17antagunam 18udariyam 19karisam 20pittam 21semham

肺臟 腸 腸間膜 胃 糞 膽 痰

papphasa anta antaguna udariya karisa pitta semha

n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

15肺臟、16腸、17腸間膜、18胃、19糞、20膽、21痰、

22pubbo 23lohitam 24sedo 25medo 26assu 27vasa 28khelo 29sivghanika 30lasika 31muttan』ti.

膿 血 汗 脂肪 淚 油脂 唾液 鼻涕 關節滑液 尿

pubba lohita seda meda assu vasa khela sivghanika lasika mutta ti

m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. f.s.Nom. m.s.Nom. f.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom.

22膿、23血、24汗、25脂肪、26淚、27油脂、28唾液、29鼻涕、30關節滑液、31尿。

 「Seyyathapi, bhikkhave, ubhatomukha putoli[9] pura nanavihitassa dhabbassa,

猶如 諸比丘! 兩 口 袋 充滿的 種種的 已供給 谷物

seyyatha+pi bhikkhu ubhato+mukha  putoli pura nana + vihita dhabba

adv. m.p.Voc. adj. n.s.Nom. f.s.Nom. adj. (n.s.Gen.)adj. pp.(n.s.Gen.) n.s.Gen.

諸比丘!好像兩口的袋,充滿種種已供應的谷物,

seyyathidam– salinam  vihinam  mugganam  masanam  tilanam tandulanam.

像 此 (粳)米 稻谷 綠豆 菜豆 芝麻 米粒

sa+yatha+idam sali vihi mugga  masa  tilana tandula

ind. m.p.Gen. m.p.Gen. m.p.Gen. m.p.Gen. n.p.Gen. n.p.Gen.

此即是:米、稻谷、綠豆、菜豆、芝麻、糙米[10]。

Tamenam cakkhuma puriso mubcitva paccavekkheyya–

它 這、那 有眼 人 釋放 對…觀察

tam+enamikkh見)

3s.Acc. s.Acc. n.s.Nom. m.s.Nom. ger. 3s.opt.

有眼睛的人把它倒出來之後,能觀察到:

『ime sali ime vihi ime mugga ime masa ime tila ime tandula』ti.

這些 米 這些 稻谷 這些 綠豆 這些 菜豆 這些 芝麻 這些 糙米

ayam sali ayam vihi ayam  mugga ayam  masa ayam tila ayam tandula

m.p.Nom. ″ ″ ″ ″ ″ ″ ″ n.p.Nom. ″ ″ ″

『這些是米,這些是稻谷,這些是綠豆,這些是菜豆,這些是芝麻,這些是糙米。』

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kayam uddham padatala,

同樣地 諸比丘! 比丘 這 如此 身體 向上 足掌

evam+eva bhikkhu bhikkhu ima+m+eva kaya uddham padatala

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Acc. ind. m.s.Acc. adv. n.s.Abl.

同樣地;諸比丘!比丘對這身體,從腳掌往上,

adho kesamatthaka, tacapariyantam puram nanappakarassa asucino paccavekkhati–

向下 發 頂 皮 末端、界限 充滿的 種種 種類的 不淨 對…觀察

adho kesa+matthaka taca + pariyanta pura nana-pakara asuci paccavekkhati

adv. m. m.s.Abl. m. adj.(s.Acc.) adj.(m.s.Acc.) adj.(m.s.Gen.) adj.(m.s.Gen.) 3s.pres.

從頭頂往下,(被)皮包著,他觀察充滿種種的不淨:

 『atthi imasmim kaye 1kesa 2loma  3nakha 4danta 5taco 6mamsam  7nharu

存在 在此 在身 諸頭髮 諸身毛 諸指甲 諸牙 皮 肉 腱

atthi ayam kaya kesa loma nakha  danta taca mamsa &nbsp, ; nharu

3s.pres. m.s.Loc. m.s.Loc. m.p.Nom. n.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom.

『在此身,有1頭髮、2身毛、3指甲、4牙、5皮、6肉、7腱、

8atthi 9atthimibjam  10vakkam 11hadayam 12yakanam 13kilomakam 14pihakam

骨  骨髓 腎臟 心臟 肝臟 肋膜 脾臟

atthi atthimibja vakka hadaya yakana kilomaka pihaka

n.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

8骨、9骨髓、10腎臟、11心臟、12肝臟、13肋膜、14脾臟、

15papphasam 16antam 17antagunam 18udariyam 19karisam 20pittam 21semham

肺臟 腸 腸間膜 胃 糞 膽 痰

papphasa anta antaguna udariya karisa pitta semha

n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.  n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

15肺臟、16腸、17腸間膜、18胃、19糞、20膽、21痰、

22pubbo 23lohitam 24sedo 25medo 26assu 27vasa 28khelo 29sivghanika 30lasika 31muttan』ti.

膿 血 汗 脂肪 淚 油脂 唾液 鼻涕 關節滑液 尿

pubba lohita seda meda assu vasa khela sivghanika lasika mutta ti

m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. f.s.Nom. m.s.Nom. f.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom.

22膿、23血、24汗、25脂肪、26淚、27油脂、28唾液、29鼻涕、30關節滑液、31尿。』

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati …pe…

這樣 身內 在身 身 隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住(等),…

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi  bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

Patikulamanasikarapabbam nitthitam.

 Kayanupassana dhatumanasikarapabbam ﹝身隨觀—界作意﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave,

另外 諸比丘!

bhikkhu

m.p.Voc.

諸比丘!另外,

bhikkhu imameva kayam yathathitam  yathapanihitam  dhatuso paccavekkhati–

比丘 此 如此 身 依照 已站、安置 依照 已意願 從界 對…觀察

bhikkhu ima+m+eva kaya yatha+thita yatha+panihita  dhatu paccavekkhati

m.s.Nom.. m.s.Acc. m.s.Acc. adv. pp.(m.s.Acc.) adv. pp.(m.s.Acc.) f.p.Abl. 3s.pres.

比丘對這身體依設定、依意願,從『界』觀察:

『atthi imasmim  kaye 1pathavidhatu 2apodhatu 3tejodhatu 4vayodhatu』ti.

存在 在此 在身 地 界 水 界 火 界 風 界

atthi ayam kaya pathavi+dhatu apo+dhatu tejo+dhatu vayo+dhatu ti

3s.pres. m.s.Loc. m.s.Loc. f. f.s.Nom. m. f.s.Nom. m. f.s.Nom. m. f.s.Nom.

『在這身體,有1地界、2水界、3火界、4風界。』

「Seyyathapi bhikkhave, dakkho goghatako va goghatakantevasi va

猶如、像 諸比丘! 熟練 殺牛者 或 殺牛的徒弟 或

seyyatha+pi bhikkhu dakkho goghataka goghatakantevasi

adv. m.p.Voc. adj.(m.s.Nom.) m.s.Nom. m.s.Nom.

諸比丘!譬如熟練的屠牛者,或屠牛者的徒弟,

gavim vadhitva catumahapathe bilaso vibhajitva nisinno assa. Evameva kho,

牛 殺了之後 四 大 路(口) 一片一片地 分離後 已坐 是 同樣地

go vadhati catu+maha+patha bila vibhajati bhaj nisidati atthi

f.s.Acc. ger. m.s.Loc. adv. ger. pp.(m.s.Nom.) 3s.opt.

殺牛後,(肉)一片一片地分離後,坐在十字路口;同樣地;

bhikkhave, bhikkhu imameva kayam yathathitam yathapanihitam dhatuso paccavekkhati–

諸比丘! 比丘 此 如此 身 依照 已站、安置 依照 已意願 從界 對…觀察

bhikkhu bhikkhu ima+m+eva kaya yatha+thita yatha+panihita dhatu paccavekkhati

m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Acc. m.s.Acc. adv. pp.(m.s.Acc.) adv. pp.(m.s.Acc.) f.p.Abl. 3s.pres.

諸比丘!比丘對這身體依設定、依意願,從『界』觀察:

『atthi imasmim kaye 1pathavidhatu 2apodhatu 3tejodhatu 4vayodhatu』ti.

存在 在此 在身 地 界 水 界 火 界 風 界

atthi ayam kaya pathavi+dhatu apo+dhatu tejo+dhatu vayo+dhatu ti

3s.pres. m.s.Loc. m.s.Loc. f. f.s.Nom. m. f.s.Nom. m. f.s.Nom. m. f.s.Nom.

『在此身,有1地界、2水界、3火界、4風界。』

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati …pe…

這樣 身內 在身 身 隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住(等),…

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

 Dhatumanasikarapabbam nitthitam.

Kayanupassana navasivathikapabbam ﹝身隨觀—九種墓地觀﹞

﹝身隨觀—九種墓地觀之一﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu seyyathapi passeyya sariram sivathikaya chadditam

另外 諸比丘! 比丘 猶如 看 身體 墓 已棄

bhikkhu bhikkhu seyyatha+pi passati sarira sivathika chaddita

m.p.Voc. m.s.Nom. adv. 3s.opt. n.s.Acc. f.s.Loc. pp.(n.s.Acc.)

諸比丘!另外,猶如比丘應看丟棄在墓地的尸體:

ekahamatam va dvihamatam va tihamatam va uddhumatakam vinilakam vipubbakajatam.

一 日 已死 或 二 日 已死 或 三 日 已死 或 膨脹的 青瘀、藍黑色 膿爛 生

eka+aha+mataPuna caparam, bhikkhave, bhikkhu seyyathapi passeyya sariram sivathikaya chadditam

另外 諸比丘! 比丘 猶如 看 身體 墓 已棄

bhikkhu bhikkhu seyyatha+pi passati sarira sivathika chaddita

 m.p.Voc. m.s.Nom. adv. 3s.opt. n.s.Acc. f.s.Loc. pp.(n.s.Acc.)

諸比丘!另外,猶如比丘應看丟棄在墓地的尸體:

kakehi va khajjamanam kulalehi va khajjamanam gijjhehi va khajjamanam

被諸烏鴉 或 (正)被嚼 被諸鷹(hawk) 或 (正)被嚼 被諸禿鷲(vultures) 或 (正)被嚼

kaka khajjati kulala khajjati gijjha khajjati

m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.)

被烏鴉啄,或被鷹啄,或被禿鷲啄,

kavkehi va khajjamanam sunakhehi va khajjamanam byagghehi va khajjamanam

被諸蒼鷺(herons)  (正)被嚼 被諸狗 (正)被嚼 被諸老虎 (正)被嚼

kavka khajjati sunakha khajjati byaggha khajjati

m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.)

或被蒼鷲啄,或被狗咬,或被老虎咬,

dipihi va khajjamanam sivgalehi va khajjamanam vividhehi va panakajatehi khajjamanam.

被諸豹(panther) (正)被嚼 被狐狼  (正)被嚼 被種種 被活的小生物 (正)被嚼

dipi khajjati sivgala khajjati vividha  panakajata  khajjati

m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.) adj.(m.p.Ins.) m.p.Ins. ppr.(n.s.Acc.)

或被豹咬,或被狐狼咬,或被種種活的小生物咬;

So imameva kayam upasamharati–『ayampi kho kayo evamdhammo evambhavi evam-anatito』ti.

他 此 如此 身 聯想、比較 此亦 身 如是  法 如是 將變成 如是 未 過去

ta imameva kaya upasamharati ayampi kaya evam+dhamma evam+bhavi evam-an+atita

m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres. m.s.Nom. adj.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Nom.) m.s.Nom.

他這樣對這身體一起聯想:『(我)這身體也是這樣,未來會變成這樣。』

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati …pe…

這樣 身內 在身 身 隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住(等),…

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

﹝身隨觀—九種墓地觀之三﹞

「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu seyyathapi passeyya sariram sivathikaya chadditam

另外 諸比丘! 比丘 猶如 看 身體 墓 已棄

bhikkhu bhikkhu seyyatha+pi passati sarira sivathika chaddita

m.p.Voc. m.s.Nom. adv. 3s.opt. n.s.Acc. f.s.Loc. pp.(n.s.Acc.)

諸比丘!另外,猶如比丘應看丟棄在墓地的尸體:

atthikasavkhalikam samamsalohitam nharusambandham …pe…

骨 鏈 有 肉 血 腱 系縛

atthika+savkhalika sa+mamsa+lohita nharu+ sambandhati

n. f.s.Acc. m. n.s.Acc. m. pp.(s.Acc.)

(被)腱系縛的骨鏈,有肉有血;…

﹝身隨觀—九種墓地觀之四﹞

atthikasavkhalikam nimamsalohitamakkhitam nharusambandham …pe…

骨 鏈 無 肉 血 涂抹 腱 系縛

atthika+savkhalika ni+mamsa+lohita+makkhitaPuna caparam, bhikkhave, bhikkhu seyyathapi passeyya sariram sivathikaya chadditam

另外 諸比丘! 比丘 猶如 看 身體 墓 已棄

bhikkhu bhikkhu seyyatha+pi passati sarira sivathika chaddita

m.p.Voc. m.s.Nom. adv. 3s.opt. n.s.Acc. f.s.Loc. pp.(n.s.Acc.)

諸比丘!另外,猶如比丘應看丟棄在墓地的尸體:

atthikani setani savkhavannapatibhagani…pe…

骨 白 螺 顏色 相似、像

atthika seta savkha+vanna+patibhaga

n.p.Nom. adj.(n.p.Nom.) m. m. adj.(n.p.Nom.)

骨頭是白的,像螺的顏色,…

﹝身隨觀—九種墓地觀之八﹞

atthikani pubjakitani terovassikani …pe…

諸骨 堆 混雜泥土 超過 一年

atthika pubja+ kita tero(=tiro)+vassika

n.p.Nom. m. n.p.Nom. adj.(n.p.Nom.)

一年後,骨堆混雜泥土,…

﹝身隨觀—九種墓地觀之九﹞

atthikani putini cunnakajatani.

諸骨 腐敗 粉末 生

atthika puti cunnaka+jata

n.p.Nom. adj.(n.p.Nom.) n. pp.(n.s.Nom.)

骨頭腐敗,生成粉末;

So imameva kayam upasamharati–『ayampi kho kayo evamdhammo evambhavi evam-anatito』ti.

他 此 如此 身 聯想、比較 此亦 身 如是 法 如是 將變成 如是 未 過去

ta imameva kaya upasamharati ayampi kaya evam+dhamma evam+bhavi evam-an+atita

m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres. m.s.Nom. adj.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Nom.) m.s.Nom.

他這樣對這身體一起聯想:『(我)這身體也是這樣,未來會變成這樣。』

Iti ajjhattam va kaye kayanupassi viharati, bahiddha va kaye kayanupassi viharati,

這樣 身內 或 在身 身 隨觀 他住 在身外 或 在身 身隨觀 他住

iti ajjhattam kaya kaya+anupassin viharati bahiddha kaya kaya+anupassin viharati

ind. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀身而住;或在身外,在身隨觀身而住;

Ajjhattabahiddha  va kaye kayanupassi  viharati;

身內 身外 或 身 身 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  kaya kaya+anupassin viharati

 adj. adv. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

或在身內及身外,在身隨觀身而住。

samudayadhammanupassi va kayasmim viharati, vayadhammanupassi va kayasmim viharati,

集(起因) 法 隨觀 或 在身 他住 滅  法 隨觀 在身 他住

samudaya+dhamma+anupassin kaya viharati vaya+dhamma+anupassin kaya viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres. m. m.n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres.

在身隨觀集法而住;或在身隨觀滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va kayasmim viharati.

集(起因) 滅 法隨觀 或 在身 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin  kaya viharati

m. m.n. m.n. adj.(m.s.Nom.) m.s.Loc. 3s.pres.

或在身隨觀集法及(隨觀)滅法而住;

『Atthi kayo』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 身 或  又 此 念 已在前站立 變成

atthi kaya pana+assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. m.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『身存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀身 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在身隨觀身而住。

 Navasivathikapabbam nitthitam.

Cuddasakayanupassana nitthita.

Vedananupassana ﹝受隨觀﹞

  1. 「Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu vedanasu vedananupassi viharati? Idha, bhikkhave,

如何 此外 諸比丘! 比丘 在諸感受 諸感受 隨觀 他住 在此處 諸比丘!

katham+ca bhikkhu bhikkhu vedana vedana+anupassin viharati idha bhikkhu

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. f.p.Loc. f.p. adj.(f.p.Acc.) 3s.pres. adv. m.p.Voc.

諸比丘!但是比丘如何在諸感受,隨觀諸感受而住?諸比丘!在這里,

bhikkhu sukham va vedanam vedayamano『sukham vedanam vedayami』ti pajanati;

比丘 快樂 連詞 感受 (正在)被體驗 快樂 感受 我感受 他知

bhikkhu sukha  vedana vedayamanavid知sukha vedana vedayati pajanati

m.s.Nom. n.s.Acc. f.s.Acc. ppr.(m.s.Nom.) n.s.Acc. f.s.Acc. 1s.pres.  3s.pres.

比丘體驗樂受時,他詳知︰『我感受樂受』;

dukkham va vedanam vedayamano 『dukkham vedanam vedayami』ti pajanati;

苦 連詞 感受 (正在)被體驗 苦 感受 我感受 他詳知

dukkha vedana vedayamanamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

evampi kho, bhikkhave, bhikkhu vedanasu vedananupassi viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在諸感受 諸感受 隨觀 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu vedana vedana+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. f.p.Loc. f.p. adj.(f.p.Acc.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在諸感受隨觀諸感受而住。

 Vedananupassana nitthita.

 Cittanupassana ﹝心隨觀﹞

  1. 「Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu citte cittanupassi  viharati?

如何? 然而 諸比丘! 比丘 在心 心 隨觀 他住

katham+ca bhikkhu bhikkhu citta citta+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.s.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

然而,諸比丘!比丘如何在心隨觀心而住?

Idha, bhikkhave, bhikkhu  saragam va cittam  『saragam cittan』ti pajanati,

在這里 諸比丘! 比丘 有 染 連詞 心 有 染 心 他詳知

Idha bhikkhu bhikkhu sa+raga citta sa+raga citta pajanati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres.

諸比丘!在這里,比丘心有染,他詳知︰『心有染』;

vitaragam va cittam 『vitaragam cittan』ti pajanati; sadosam va cittam 『sadosam cittan』ti pajanati,

已離+染 連詞 心 已離 染 心 他詳知 有 瞋 連詞 心 有 瞋 心 他詳知

vita+raga citta vita+raga citta pajanati sa+dosa citta sa+dosa citta pajanati

pp. m.s.Nom. n.s.Nom. pp. m.s.Nom.  n.s.Nom. 3s.pres. m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres.

心離染,他詳知︰『心離染』;心有瞋,他詳知︰『心有瞋』;

vitadosam va cittam 『vitadosam cittan』ti pajanati; samoham va cittam 『samoham cittan』ti pajanati,

已離 瞋 連詞 心 已離 瞋 心 他詳知 有 癡 連詞 心 有 癡 心 他詳知

vita+dosa citta vita+dosa citta pajanati sa+moha citta sa+moha citta pajanati

pp. m.s.Nom. n.s.Nom. pp. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres.

心離瞋,他詳知︰『心離瞋』;心有癡,他詳知︰『心有癡』;

vitamoham va cittam 『vitamoham cittan』ti pajanati;

已離 癡 連詞 心 已離 痴 心 他詳知

vita+moha citta vita+moha citta pajanati

pp. m.s.Nom. n.s.Nom. pp. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres.

心離痴,他詳知︰『心離痴』;

samkhittam[11] va cittam 『samkhittam cittan』ti pajanati,

昏昧 心 昏昧 心 他詳知

samkhitta citta samkhitta citta pajanati

pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

心昏昧,他詳知︰『心昏昧』;

vikkhittam va cittam 『vikkhittam cittan』ti pajanati;

已散亂 心 散亂 心 他詳知

vi+k+khitta 無廣大心,他詳知︰『無廣大心』;

sa-uttaram va cittam 『sa-uttaram cittan』ti pajanati,

有  更上 心 有 更上 心 他詳知

sa-uttara citta sa-uttara citta pajanati

adj.(n.s.Nom.) n.s.Nom. adj.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

有上心,他詳知︰『有上心』;

anuttaram va cittam  『anuttaram cittan』ti pajanati;

無 更上 心 無 更上 心 他詳知

an-uttara citta an-uttara citta pajanati

adj.(n.s.Nom.) n.s.Nom. adj.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

無上心,他詳知︰『無上心』;

samahitam va  cittam 『samahitam cittan』ti pajanati,

已安置 心 已安置  心 他詳知

samahita dha放置 citta samahita citta pajanati

pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

心定,他詳知︰『心定』;

asamahitam va  cittam 『asamahitam cittan』ti pajanati;

未 安置 心 未 安置 心 他詳知

a+samahita citta a+samahita citta pajanati

pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

心未定,他詳知︰『心未定』;

vimuttam va  cittam 『vimuttam cittan』ti pajanati,

已解脫 心 解脫 心 他詳知

vimuttamuc釋放 citta vimutta citta pajanati

pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

心解脫,他詳知︰『心解脫』;

avimuttam va cittam 『avimuttam cittan』ti pajanati.

未解脫 心 未 解脫 心 他詳知

a+vimutta citta a+vimutta citta pajanati

pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. 3s.pres.

心未解脫,他詳知︰『心未解脫』。

Iti ajjhattam va citte cittanupassi viharati, bahiddha va citte cittanupassi viharati,

這樣 身內 在心 心 隨觀 他住 在身外 或 在心 心 隨觀 他住

iti ajjhattam citta citta+anupassin viharati bahiddha citta citta+anupassin viharati

ind. adv. n.s.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adv. n.s.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內隨觀心而住;在身外,在心隨觀心而住;

ajjhattabahiddha va citte cittanupassi viharati;

身內 身外 在心 心 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  citta citta+anupassin viharati

adj. adv. n.s.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

在身內及身外,在心隨觀心而住。

samudayadhammanupassi  va cittasmim viharati,

集 法 隨觀  在心 他住

samudaya+dhamma+anupassin  citta viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.s.Loc. 3s.pres.

在心隨觀集法而住;

vayadhammanupassi va cittasmim viharati,

滅 法 隨觀 或 在心 他住

vaya+dhamma+anupassin  citta  viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.s.Loc. 3s.pres.

在心隨觀滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va cittasmim viharati.

集 滅 法 隨觀 或 在心 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin  citta viharati

m. m.n. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.s.Loc. 3s.pres.

在心隨觀集法及滅法而住,

 『Atthi cittan』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 心 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi citta pana + assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. n.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

『心存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittanupassi  viharati.

如是 亦 諸比丘! 比丘 在心 心 隨觀 他住

evam+pi bhikkhu bhikkhu citte citta+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

諸比丘!就這樣比丘在心隨觀心而住。

Cittanupassana nitthita.

 Dhammanupassana nivaranapabbam﹝法隨觀—﹝五﹞蓋﹞

  1. 「Kathabca, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati?

如何 然而 諸比丘! 比丘 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

katham+ca bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

然而,諸比丘!比丘如何在諸法隨觀諸法而住?

Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu nivaranesu.

在此處 諸比丘! 比丘 在諸法(=五蓋) 諸法 隨觀 他住 (在)諸五 (在)諸蓋

Idha bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabca nivarana

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!在這里,比丘在五蓋諸法,隨觀(五蓋)諸法而住[12]。

Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu nivaranesu?

如何? 但是 諸比丘! 比丘 在諸法(=五蓋) 諸法 隨觀 他住 (在)諸五 (在)諸蓋

katham+ca pana bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabcasu nivarana

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!但是,比丘如何在五蓋諸法,隨觀諸法而住?

「Idha bhikkhave, bhikkhu santam va ajjhattam kamacchandam

在這里 諸比丘! 比丘 存在 在身內 欲 意欲

idha bhikkhu bhikkhu santaha放棄) hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m.n. n.s.Gen. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被生的欲的意欲,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa kamacchandassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

如同 被舍棄 欲 意欲 在未來 無 被生 有 它 他詳知

yatha pahiyati(pass.) kama+c+chanda a + uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(n.s.Gen.) m.n. n.s.Gen. adv. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被徹底舍斷的欲的意欲,在未來不出生,他詳知它。

「Santam va ajjhattam byapadam 『atthi me ajjhattam byapado』ti pajanati,

存在 在身內 瞋﹑拂逆 存在 我的 身內 瞋 他詳知

santam ajjhattam  byapada atthi amha ajjhattam byapada pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. m.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. m.s.Nom. 3s.pres.

在身內有瞋,他詳知︰『我的身內有瞋』;

asantam va ajjhattam byapadam 『natthi me ajjhattam byapado』ti pajanati;

不 存在 在身內 瞋 不 存在 我的 在身內 瞋 他詳知

a+santam ajjhattam byapada na+atthi amha ajjhattam byapada pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. m.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. m.s.Nom. 3s.pres.

或在身內有無瞋,他詳知︰『我的身內無瞋』;

yatha ca anuppannassa byapadassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生 瞋﹑拂逆 被生彼 有 它 他詳知

yatha an+uppanna byapada uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

像對未被生的瞋出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa byapadassa pahanam hoti tabca pajanati,

如同 被生 瞋﹑拂逆 徹底舍斷 有 它 他詳知

yatha uppajjati(caus.) byapada pahana hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m.s.Gen. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被生的瞋,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa byapadassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

如同 被舍棄 瞋 在未來 無 被生 有 它 他詳知

yatha pahiyati(pass.)  byapada a + uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(n.s.Gen.) m.s.Gen. adv. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被徹底舍斷的瞋,在未來不出生,他詳知它。

「Santam va ajjhattam thinamiddham 『atthi me ajjhattam thinamiddhan』ti pajanati,

存在 在身內 昏沈 麻木 存在 我的 身內 昏沈 麻木 他詳知

santam ajjhattam thina+middha atthi amha ajjhattam thina+middha pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. n. n.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. n. n.s.Nom. 3s.pres.

或在身內有昏沈及麻木,他詳知︰『我的內心有昏沈及麻木』;

asantam va ajjhattam thinamiddham 『natthi me ajjhattam thinamiddhan』ti pajanati,

不 存在 在身內 昏沈 麻木 不 存在 我的 身內 昏沈 麻木 他詳知

a+santam ajjhattam  thina+middha na+atthi amha ajjhattam  thina+middha pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. n. n.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. n. n.s.Nom. 3s.pres.

或在身內無昏沈及麻木,他詳知︰『我的內心無昏沈及麻木』;

yatha ca anuppannassa thinamiddhassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生 昏沈 麻木 被生彼 有 它 他詳知

yatha an+uppanna thina+middha uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. n.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的昏沈及麻木出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa thinamiddhassa pahanam  hoti tabca pajanati,

如同 被生 昏沈 麻木 徹底舍斷 有 它 他詳知

yatha uppajjati thina+middha pahana hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. n.s.Gen. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對已被生的昏沈及麻木,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa thinamiddhassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

如同 被舍棄 昏沈 麻木 在未來 無 被生 有 它 他詳知

yatha pahiyati(pass.) thina+middha a + uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(n.s.Gen.) .n. n.s.Gen. adv. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像徹底舍斷的昏沈及麻木,在未來不出生,他詳知它。

「Santam va ajjhattam uddhaccakukkuccam 『atthi me ajjhattam uddhaccakukkuccan』ti pajanati,

(uddhacca抬高+kukkuccam惡作)(n.s.Acc.)

存在 在身內 瞋﹑拂逆 存在 我的 身內 瞋 他詳知

santam ajjhattam  byapada atthi amha ajjhattam byapada pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. m.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. m.s.Nom. 3s.pres.

或在身內有掉舉與後悔,他詳知︰『我的內心有掉舉與後悔』;

asantam va ajjhattam uddhaccakukkuccam 『natthi me ajjhattam uddhaccakukkuccan』ti pajanati;

不 存在 在身內 掉舉 後悔 不 存在 我的 身內 掉舉 後悔 他詳知

a+santam ajjhattam uddhacca+kukkucca na+atthi amha ajjhattam uddhacca+kukkucca pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. n. n.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. m.n. m.s.Nom. 3s.pres.

或像在身內無掉舉與後悔,他詳知︰『我的內心無掉舉與後悔』;

yatha ca anuppannassa uddhaccakukkuccassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生 掉舉 後悔  被生彼 有 它 他詳知

yatha an+uppanna uddhacca+kukkucca uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. n.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的掉舉與後悔出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa uddhaccakukkuccassa pahanam hoti tabca pajanati,

如同 被生 掉舉 後悔 徹底舍斷 有 它 他詳知

yatha uppajjati uddhacca+kukkucca pahana hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. n.s.Gen. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被生的掉舉與後悔,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa uddhaccakukkuccassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

如同 被舍棄 掉舉 後悔 在未來 無 被生 有 它 他詳知

yatha pahiyati(pass.) uddhacca+kukkucca a + uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(n.s.Gen.) n.  n.s.Gen. adv. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像徹底舍斷的掉舉與後悔,在未來不出生,他詳知它。

「Santam va ajjhattam vicikiccham 『atthi me ajjhattam vicikiccha』ti pajanati,

存在 在身內 疑 存在 我的 身內 疑 他詳知

santam ajjhattam  vicikicchakit atthi amha ajjhattam vicikiccha pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. f.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. f.s.Nom. 3s.pres.

在身內有疑,他詳知︰『我的內心有疑』;

asantam va ajjhattam vicikiccham 『natthi me ajjhattam vicikiccha』ti pajanati;

不 存在 在身內 疑 不 存在 我的 身內 疑 他詳知

a+santam ajjhattam  vicikiccha na+atthi amha ajjhattam vicikiccha pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. f.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. f.s.Nom. 3s.pres.

或像在身內無疑,他詳知︰『我的內心無疑』;

yatha ca anuppannaya vicikicchaya uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生 疑 被生彼 有 它 他詳知

yatha an+uppanna vicikiccha uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

或像對未被生的疑出生了,他詳知它;

yatha ca uppannaya vicikicchaya pahanam hoti tabca pajanati,

如同 被生 疑 徹底舍斷 有 它 他詳知

yatha uppajjati vicikiccha pahana hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f.s.Gen. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對被生的疑,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinaya vicikicchaya ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

如同 被舍棄 疑 在未來 無 被生 有 它 他詳知

yatha pahiyati(pass.) vicikiccha a + uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(n.s.Gen.) f.s.Gen.  adv. n.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像徹底舍斷的疑,在未來不出生,他詳知它。

「Iti ajjhattam  va dhammesu dhammanupassi viharati,

這樣 身內 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

iti ajjhattam dhamma dhamma+anupassin viharati

ind. adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內,在諸(五蓋)法,隨觀諸法而住;

bahiddha va dhammesu dhammanupassi viharati,

身外 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

bahiddha dhamma dhamma+anupassin viharati

adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身外,在諸(五蓋)法,隨觀諸法而住;

ajjhattabahiddha va  dhammesu dhammanupassi viharati;

身內 身外 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  dhamma dhamma+anupassin viharati

adj. adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

在身內及身外,在諸(五蓋)法,隨觀諸法而住。

samudayadhammanupassi  va dhammesu viharati,

集 (諸)法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. n.p. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

在諸(五蓋集)法,隨觀諸集法而住;

vayadhammanupassi va dhammesu viharati

滅 (諸)法 隨觀 或在諸法 他住

vaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. n.p. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在諸(五蓋滅)法,隨觀諸滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va dhammesu viharati.

集 滅 法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin  dhamma viharati

m. m.n. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(五蓋集及滅)諸法,隨觀集法及滅法而住,

 『Atthi dhamma』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 法 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi dhamma pana + assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. n.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『法存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu nivaranesu.

如是 亦 諸比丘! 比丘 諸法 諸法 隨觀 他住 (在)五 (在)蓋

evam+pi bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabca nivarana

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. n.p.Loc. n.p.Loc.

諸比丘!就這樣比丘在五蓋,隨觀諸法而住。

Nivaranapabbam nitthitam.

Dhammanupassana khandhapabbam ﹝法隨觀—﹝五﹞蘊﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu upadanakkhandhesu.

另外 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)五 (在)諸取蘊

bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabca upadana+k+khandha

m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. m.p.Loc. m. m.p.Loc.

諸比丘!另外,比丘在五取蘊,隨觀(五取蘊)諸法而住[13]。

Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu upadanakkhandhesu?

如何? 但是 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)諸五 (在)諸取蘊

Katham+ca bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabca upadana+k+khandha

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. m.p.Loc. m. m.p.Loc.

諸比丘!但是,比丘如何在五取蘊,隨觀諸法而住?

Idha, bhikkhave, bhikkhu– 『iti rupam, iti rupassa samudayo, iti rupassa atthavgamo;

在這里 諸比丘! 比丘 這樣 肉體 這樣 肉體的 生出 這樣 肉體的 滅絕

idha bhikkhu bhikkhu iti rupa iti rupa samudaya iti rupa atthavgama

ind. m.p.Voc. m.s.Nom. ind. n.s.Nom. ind. n.s.Gen. m.s.Nom. ind. n.s.Gen. m.s.Nom.

諸比丘!在這里,比丘:『這樣是肉體,這樣是肉體的生出,這樣是肉體的滅絕;

iti vedana, iti vedanaya samudayo, iti vedanaya atthavgamo;

這樣 感受 這樣 感受的 生出 這樣 感受的 滅絕

iti vedana iti vedana samudaya iti vedana atthavgama

ind. f.s.Nom. ind. f.s.Gen. m.s.Nom. ind. n.s.Gen. m.s.Nom.

這樣是感受,這樣是感受的生出,這樣是感受的滅絕;

iti sabba, iti sabbaya samudayo, iti sabbaya atthavgamo;

這樣 想 這樣 想的 生出 這樣 想的 滅絕

iti sabba iti sabba samudaya iti sabba  atthavgama

ind. f.s.Nom. ind. f.s.Gen. m.s.Nom. ind. f.s.Gen. m.s.Nom.

這樣是想,這樣是想的生出,這樣是想的滅絕;

iti savkhara, iti savkharanam samudayo, iti savkharanam atthavgamo;

這樣 諸行 這樣 諸行的  生出 這樣 諸行的 滅絕

iti savkhara iti savkhara samudaya iti savkhara atthavgama

ind. m.p.Nom. ind. m.p.Gen. m.s.Nom. ind. m.s.Gen. m.s.Nom.

這樣是諸行,這樣是諸行的生出,這樣是諸行的滅絕;

iti vibbanam, iti vibbanassa samudayo, iti vibbanassa atthavgamo』ti;

這樣 識 這樣 識的 生出 這樣 識的 滅絕

iti vibbana iti vibbana samudaya iti vibbana atthavgama

ind. n.s.Nom. ind. n.s.Gen. m.s.Nom. ind. n.s.Gen. m.s.Nom.

這樣是識,這樣是識的生出,這樣是識的滅絕』。

「Iti ajjhattam  va dhammesu dhammanupassi viharati,

這樣 身內 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

iti ajjhattam dhamma dhamma+anupassin viharati

ind. adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內,在(五取蘊)諸法,隨觀諸法而住;

bahiddha va dhammesu dhammanupassi viharati,

在外部 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

bahiddha dhamma dhamma+anupassin viharati

adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身外,在(五取蘊)諸法,隨觀諸法而住;

ajjhattabahiddha va  dhammesu dhammanupassi viharati;

身內 身外 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  dhamma dhamma+anupassin viharati

adj. adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

或在身內及身外,在(五取蘊)諸法,隨觀諸法而住。

samudayadhammanupassi  va dhammesu viharati,

集 諸法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

在(五取蘊)諸法,隨觀諸集法而住;

vayadhammanupassi va dhammesu viharati

滅 (諸)法 隨觀 或在諸法 他住

vaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(五取蘊)諸法,隨觀諸滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va dhammesu viharati.

集 滅 (諸)法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassi  dhamma viharati

m. m.n. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(五取蘊)諸法,隨觀諸集法及滅法而住,

『Atthi dhamma』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 法 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi dhamma pana + assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. n.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『法存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati pabcasu upadanakkhandhesu.

如是 亦 諸比丘! 比丘 諸法  (諸)法 隨觀 他住 (在)五 (在)取蘊

evam+pi bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati pabca upadana+khandha

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. m. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n. m.p.Loc.

諸比丘!就這樣比丘在五取蘊,隨觀諸法而住。

Khandhapabbam nitthitam.

Dhammanupassana ayatanapabbam ﹝法隨觀—﹝十二﹞處﹞

  1. 「Puna caparam, bhikkhave,

另外 諸比丘!

bhikkhu

m.p.Voc.

諸比丘!另外,

bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati chasu ajjhattikabahiresu ayatanesu.

比丘 在諸法(=內外六入處) 諸法 隨觀 他住 (在)諸六 (在諸)內 外 (在)諸入處

bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati cha ajjhattika + bahira ayatana

m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) ″ ″ n.p.Loc.

比丘在內外六處諸法,隨觀諸法而住。

Kathabca pana, bhikkhave,

如何? 但是 諸比丘!

katham+ca pana bhikkhu

adv. m.p.Voc.

諸比丘!但是,

bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati chasu ajjhattikabahiresu ayatanesu?

比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)諸六 (在諸)內 外  (在)諸處

bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati cha ajjhattika+bahira ayatana

m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) ″ ″ n.p.Loc.

比丘如何在內外六處諸法,隨觀諸法而住?

「Idha bhikkhave, bhikkhu cakkhubca pajanati, rupe ca pajanati,

在這里 諸比丘! 比丘  眼 他詳知 在(顏)色 他詳知

idha bhikkhu bhikkhu cakkhu+ca pajanati rupa pajanati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.s.Acc. 3s.pres. n.s.Loc. 3s.pres.

諸比丘!在這里,比丘詳知眼,及詳知(顏)色,

yabca tadubhayam paticca uppajjati samyojanam tabca pajanati,

那(眼) 及 這(色) 兩者 緣 被生 結合 它 他詳知

yam + ca ta+d+ubhaya paticca uppajjati samyojana tam+ca pajanati

n.s.Acc.,rp. n.s.Acc. adv. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Acc. 3s.pres.

及他詳知︰『緣眼及色兩者,結合被生』;

yatha ca anuppannassa samyojanassa uppado hoti tabca pajanati,

像 未 被生的 結合 出生 是 它 他詳知

yatha an+uppannapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha uppanna samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha uppanna &, nbsp; samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha uppanna samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha uppanna samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.)  n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha uppanna samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinapad去 samyojana uppada hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. m.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

像對未被生的結合出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samyojanassa pahanam hoti tabca pajanati,

像 被生的 結合 舍斷 是 它 他詳知

yatha  uppanna samyojana pahana hoti tam +ca pajanati

adv. ppr.(m.s.Gen.) n.s.Gen. n.s.Nom. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的結合,徹底舍斷,他詳知它;

yatha ca pahinassa samyojanassa ayatim anuppado hoti tabca pajanati.

像 被徹底舍斷 結合 未來 未 出生 是 它 他詳知

yatha pahinamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave,

如是 亦 諸比丘!

evam+pi bhikkhu

adv. m.p.Voc.

諸比丘!就這樣,

bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati chasu ajjhattikabahiresu ayatanesu.

比丘 諸法 諸法 隨觀 他住 (在)六 (在諸)身內 身外 (在)諸處

bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati cha ajjhattika + bahira ayatana

m.s.Nom. n.p.Loc. m.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

比丘在內外六處諸法,隨觀諸法而住。

Ayatanapabbam nitthitam.

Dhammanupassana bojjhavgapabbam﹝法隨觀—﹝七﹞覺支﹞

118.「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati sattasu bojjhavgesu.

另外 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)七 (在)諸覺支

bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati satta bojjhavga

m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!另外,比丘在七覺支[14]諸法,隨觀諸法而住。

Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati sattasu bojjhavgesu?

如何? 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)七 (在)諸覺支

katham+ca bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati satta bojjhavga

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(m.p.Loc.) m.p.Loc.

諸比丘!但是比丘如何在七覺支諸法,隨觀諸法而住?

Idha, bhikkhave, bhikkhu santam va ajjhattam satisambojjhavgam

在這里 諸比丘! 比丘 存在 在身內 念 完全 覺支

idha bhikkhu bhikkhu santampur充滿 hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的念覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam va ajjhattam  dhammavicayasambojjhavgam

有、存在 或 身內 法 徹底調查 完全覺支

santam ajjhattam  dhamma+vicaya(ci收集)+sambojjhavga

ppr.(m.s.Acc.) adv. m.n. m. m.s.Acc.

或身內有擇法覺支,

『atthi me ajjhattam dhammavicayasambojjhavgo』ti pajanati,

有、存在 我的 身內 法 徹底調查 完全覺支的 他詳知

atthi me ajjhattam dhamma+vicaya+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. m.n. m. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『我的身內有擇法覺支』;

asantam va ajjhattam dhammavicayasambojjhavgam

沒有 或 身內 法 徹底調查 完全覺支的

asanta ajjhattam dhamma+vicaya+sambojjhavga

3s.pres. adv. m.n. m. m.s.Acc.

或身內沒有擇法覺支,

『natthi me ajjhattam dhammavicayasambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 我的 身內 法 徹底調查 完全覺支的 他詳知

natthi me ajjhattam dhamma+vicaya+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. m.n. m. m.s.Gen. 3s.pres.

他詳知︰『我的身內沒有擇法覺支』;

yatha ca anuppannassa dhammavicayasambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 法 徹底調查 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna dhamma+vicaya+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m.n. m. m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的擇法覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa dhammavicayasambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 法 徹底調查 完全覺支 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati dhamma+vicaya+sambojjhavga bhavana paripuri  hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m.n. m. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的擇法覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam va ajjhattam viriyasambojjhavgam 『atthi me ajjhattam viriyasambojjhavgo』ti pajanati,

有、存在 或 身內 精進 完全覺支 有 我的 身內 精進 完全覺支的 他詳知

santam ajjhattam  viriya+sambojjhavga atthi me ajjhattam viriya+sambojjhavga pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. n. m.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. n. m.s.Nom. 3s.pres.

或身內有精進覺支,他詳知︰『我的身內有精進覺支』;

asantam va ajjhattam viriyasambojjhavgam 『natthi me ajjhattam viriyasambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 或 身內 精進 完全覺支 沒有 我的 身內 精進 完全覺支 他詳知

asanta ajjhattam viriya+sambojjhavga natthi me ajjhattam viriya+sambojjhavga pajanati

3s.pres. adv. n. m.s.Nom. 3s.pres. s.Gen. adv. n. m.s.Nom. 3s.pres.

或身內有無精進覺支,他詳知︰『我的身內沒有精進覺支』;

yatha ca anuppannassa viriyasambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 精進 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna viriya+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的精進覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa viriyasambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 精進 完全覺支的 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati(caus.) viriya+sambojjhavga bhavana paripuri  hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) n. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的精進覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam va ajjhattam pitisambojjhavgam 『atthi me ajjhattam pitisambojjhavgo』ti pajanati,

有、存在 或 身內 喜 完全覺支 有 我的 身內 喜 完全覺支的 他詳知

santam ajjhattam  piti+sambojjhavga atthi me ajjhattam piti+sambojjhavga pajanati

ppr.(m.s.Acc.) adv. f. m.s.Acc. 3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

或身內有喜覺支,他詳知︰『我的身內有喜覺支』;

asantam va ajjhattam pitisambojjhavgam 『natthi me ajjhattam pitisambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 或 身內 喜 完全覺支 沒有 我的 身內 喜 完全覺支 他詳知

asanta ajjhattam piti+sambojjhavga natthi me ajjhattam piti+sambojjhavga pajanati

3s.pres. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

或身內沒有喜覺支,他詳知︰『在我的身內沒有喜覺支』;

yatha ca anuppannassa pitisambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 喜 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna piti+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. n.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的喜覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa pitisambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 喜 完全覺支的 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati(caus.) piti+sambojjhavga bhavana paripuripur充滿 hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的喜覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam va ajjhattam passaddhisambojjhavgam

有 或 身內 輕安 完全覺支

santam ajjhattam  passaddhi(pa+sambh信賴)+sambojjhavga

ppr.(m.s.Acc.) adv. f. m.s.Acc.

或身內有輕安覺支,

『atthi me ajjhattam passaddhisambojjhavgo』ti pajanati

有、存在 我的 身內 輕安 完全覺支的 他詳知

atthi me ajjhattam passaddhi+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『我的身內有輕安覺支』;

asantam va ajjhattam passaddhisambojjhavgam

沒有 或 身內 輕安 完全覺支

asanta ajjhattam passaddhi+sambojjhavga

3s.pres. adv. f. m.s.Nom..

或身內沒有輕安覺支,

『natthi me ajjhattam passaddhisambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 我的 身內 輕安 完全覺支 他詳知

natthi me ajjhattam passaddhi+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『在我的身內沒有輕安覺支』;

yatha ca anuppannassa passaddhisambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 輕安 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna passaddhi+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的輕安覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa passaddhisambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 輕安 完全覺支的 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati(caus.) passaddhi+sambojjhavga bhavana paripuripur充滿 hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的輕安覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam  va ajjhattam samadhisambojjhavgam

有、存在 或 身內 定、三摩地 完全覺支

santam ajjhattam  samadhi+sambojjhavga

ppr.(m.s.Acc.) adv. m. m.s.Acc.

或身內有定覺支,

『atthi me ajjhattam samadhisambojjhavgo』ti pajanati,

有、存在 我的 身內 三摩地 完全覺支的 他詳知

atthi me ajjhattam samadhi+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. m. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『在我的身內有定覺支』;

asantam va ajjhattam samadhisambojjhavgam

沒有 或 身內 三摩地 完全覺支

asanta ajjhattam samadhi+sambojjhavga

3s.pres. adv. m. m.s.Acc.

或身內沒有定覺支,

『natthi me ajjhattam samadhisambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 我的 身內 三摩地 完全覺支 他詳知

natthi me ajjhattam samadhi+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. m. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『在我的身內沒有定覺支』;

yatha ca anuppannassa samadhisambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 三摩地 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna samadhi+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的定覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa samadhisambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 三摩地 完全覺支的 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati(caus.) samadhi+sambojjhavga bhavana paripuripur充滿 hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) m. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的定覺支,修習圓滿,他詳知它。

「Santam va ajjhattam upekkhasambojjhavgam

有、存在 或 身內 舍 完全覺支

santam ajjhattam  upekkha+sambojjhavga

ppr.(m.s.Acc.) adv. f. m.s.Acc.

或身內有舍覺支,

『atthi me ajjhattam upekkhasambojjhavgo』ti pajanati,

有、存在 我的  身內 舍 完全覺支的 他詳知

atthi me ajjhattam upekkha+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『在我的身內有舍覺支』;

asantam va ajjhattam upekkhasambojjhavgam

沒有 或 身內 舍 完全覺支

asanta ajjhattam upekkha+sambojjhavga

3s.pres. adv. f. m.s.Nom.

或身內沒有舍覺支,

『natthi me ajjhattam upekkhasambojjhavgo』ti pajanati,

沒有 我的 身內 舍 完全覺支 他詳知

natthi me ajjhattam upekkha+sambojjhavga pajanati

3s.pres. s.Gen. adv. f. m.s.Nom. 3s.pres.

他詳知︰『在我的身內沒有舍覺支』;

yatha ca anuppannassa upekkhasambojjhavgassa uppado hoti tabca pajanati,

如同 未 被生的 舍 完全覺支的 被生 它有 它 他詳知

yatha an+uppanna upekkha+sambojjhavga uppada hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. m.s.Nom. 3s.pres. m.s..Acc. 3s.pres.

及像對未被生的舍覺支出生了,他詳知它;

yatha ca uppannassa upekkhasambojjhavgassa bhavanaya paripuri hoti tabca pajanati.

如同 被生的 舍 完全覺支的 修習 完成﹑實踐 它有 它 他詳知

yatha uppajjati upekkha+sambojjhavga bhavana paripuripur充滿 hoti tam+ca pajanati

adv. pp.(m.s.Gen.) f. m.s.Gen. f.s.Gen. f.s.Acc.(abstr.) 3s.pres. m.s.Acc. 3s.pres.

及像對被生的舍覺支,修習圓滿,他詳知它。

 「Iti ajjhattam  va dhammesu dhammanupassi viharati,

這樣 身內 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

iti ajjhattam dhamma dhamma+anupassin viharati

ind. adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內,在(七覺支)諸法,隨觀諸法而住;

bahiddha va dhammesu dhammanupassi  viharati,

在外部 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

bahiddha dhamma dhamma+anupassin viharati

adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身外,在(七覺支)諸法,隨觀諸法而住;

ajjhattabahiddha va  dhammesu dhammanupassi viharati;

身內 身外 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  dhamma dhamma+anupassin viharati

adj. adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

或在身內及身外,在(七覺支)諸法,隨觀諸法而住。

samudayadhammanupassi  va dhammesu viharati,

集 (諸)法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

在(七覺支)諸法隨觀集法而住;

vayadhammanupassi va dhammesu viharati

滅 (諸)法 隨觀 或 在諸法 他住

vaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(七覺支)諸法隨觀滅法而住;

samudayavayadhammanupassi  va dhammesu viharati.

集 滅 (諸)法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassi  dhamma viharati

m. m.n. m.n.p. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc.  3s.pres.

或在(七覺支)諸法,隨觀集法及滅法而住,

『Atthi dhamma』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 法 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi dhamma pana + assa sati paccupatthita hoti

3s.pres. n.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『法存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati, na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati sattasu bojjhavgesu.

如是 亦 諸比丘! 比丘 諸法 (諸)法  隨觀 他住 (在)七 (在)諸覺支

evam+pi bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati satta bojjhavga

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. m.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!就這樣在七覺支,比丘在諸法隨觀諸法而住。

Bojjhavgapabbam nitthitam.

 Dhammanupassana saccapabbam ﹝法隨觀—﹝四﹞諦﹞

119.「Puna caparam, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati catusu ariyasaccesu.

另外 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)諸四 (在)諸聖諦

bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati catu ariyasacca

m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!另外,比丘在四聖諦諸法,隨觀諸法而住[15]。

Kathabca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati catusu ariyasaccesu?

如何? 諸比丘! 比丘 在諸法 諸法 隨觀 他住 (在)四 (在)諸聖諦

katham+ca bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati catu ariyasacca

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n.p.Loc.

諸比丘!但是,比丘如何在四聖諦諸法,隨觀諸法而住?

Idha, bhikkhave, bhikkhu 『idam dukkhan』ti yathabhutam pajanati,

在這里 諸比丘! 比丘 這 苦 如實 他詳知

idha bhikkhu bhikkhu ayam dukkha yathabhutam  pajanati

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. adv. 3s.pres.

諸比丘!在這里,比丘如實詳知︰『這是苦』,

『ayam dukkhasamudayo』ti y, athabhutam pajanati, 『ayam dukkhanirodho』ti yathabhutam pajanati,

這 苦集(苦的起因) 如實 他詳知 這 苦滅 如實 他詳知

ayam dukkha+samudaya yathabhutam pajanati ayam dukkha+nirodha yathabhutam pajanati

m.s.Nom. m.n. m.s.Nom. adv. 3s.pres. m.s.Nom. m.n. m.s.Nom. adv. 3s.pres.

他如實詳知︰『這是苦集』,他如實詳知︰『這是苦的滅』,

 『ayam dukkhanirodhagamini patipada』ti yathabhutam pajanati.

這 導至滅苦的 行道 如實 他詳知

ayam dukkha+nirodha+gamini patipada yathabhuta pajanati

f.s.Nom. m.n. m. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. adv. 3s.pres.

他如實詳知︰『這是往苦的滅的行道』。

Pathamabhanavaro nitthito.

Dukkhasaccaniddeso (苦諦解說)

  1. 「Katamabca bhikkhave, dukkham ariyasaccam? Jatipi dukkha,

什麼 和 諸比丘! 苦 聖的 諦 生 也 苦的

katamam+ca  bhikkhu  dukkha  ariya + sacca jati+pi  dukkha

adj.(n.s.Nom.) m.p.Voc. n.s.Nom. adj. n.s.Nom. f.s.Nom. adj.(f.s.Nom.)

諸比丘!什麼是苦聖諦?生也是苦,老也是苦,

jarapi dukkha, maranampi dukkham, sokaparidevadukkhadomanassupayasapi dukkha,

老 也 苦的 死 也 苦 愁 悲 苦 憂 傷心 也 苦

jara+pi dukkha maranamar(mr)死+pi dukkha soka+parideva+dukkha+domanassa+upayasa+pi dukkha

f.s.Nom. adj.(f.s.Nom.) n.s.Nom. adj.(m.s.Nom.) m. m. m.n. n. m.p.Nom. m.p.Nom.

死也是苦,生也是苦,愁悲苦憂傷心苦[16],

appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho,

與不喜歡 會合 也 苦 與不喜歡 別離 也 苦

a+p+piya sampayoga+pi dukkha piya vippayoga+pi dukkha

adj.(m.p.Nom.) m.s.Nom. m.s.Nom. adj.(m.p.Nom.) m.s.Nom. m.s.Nom.

怨憎會是苦,愛別離是苦,

yampiccham na labhati tampi dukkham, samkhittena pabcupadanakkhandha dukkha.

那 也 欲 不 得 它 也 苦 以簡略 五 取 蘊 苦的

yam+api+iccha  labhati  tam+pi  dukkha samkhitta  pabca+upadana+k+khandha  dukkha

n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom n.s.Nom. pp.(n.s.Ins.) n. m.p.Nom. adj.(m.p.Nom.)

所求不得也是苦;簡單(說),五取蘊即是苦。

  1. 「Katama ca, bhikkhave, jati? Ya tesam tesam sattanam tamhi tamhi sattanikaye

什麼 和 諸比丘! 生 那些 各種的 諸有情 在各種 (在)有情類

katama bhikkhu  jati ya ta ta satta ta ta satta+nikaya

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. f.s.Nom. m.p.Nom. m.p.Gen. ″ m.p.Nom. m.s.Loc. ″ m.s.Loc.

復次,諸比丘!什麼是『生』?凡是各種有情,于各種有情類之

1jati, 2sabjati, 3okkanti, 4abhinibbatti, 5khandhanam patubhavo, 6ayatananam patilabho,

1生 2和合發生 3趣入、(或)進入 4出現 5諸蘊 顯現 6諸處 獲得

1jati 2sabjati 3okkanti 4abhinibbatti 5khandhanam patubhava 6ayatananam  patilabha

f.s.Nom. 〃 〃 〃 m.p.Nom. f.s.Nom.  m.p.Nom. f.s.Nom.

1生、2和合發生、3趣入、4出現、5諸蘊顯現,6諸處獲得,

ayam vuccati, bhikkhave, jati.

這 稱為 諸比丘! 生

ayam vuccati bhikkhu jati

f.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. f.s.Nom.

諸比丘!這稱為『生』。

  1. 「Katama ca, bhikkhave, jara? Ya tesam tesam sattanam tamhi tamhi sattanikaye

什麼 諸比丘! 老 凡是 各種的 諸有情 于各種 有情類

katama bhikkhu  jara  ya  ta ta sattanam ta ta sattanikaya

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. f.s.Nom. m.p.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『老』?凡是各種有情,于各種有情類之

1jara, 2jiranata, 3khandiccam, 4paliccam, 5valittacata, 6ayuno samhani,

1年老 2老衰 3齒落 4發白 5皮皺 6壽命 耗盡

1jara  2jiranata  3khandicca  4palicca 5valittacata  6ayus samha

f.s.Nom. ″ n.s.Nom. ″ ″  n.s.Gen. n.p.Nom.

1年老、2老衰、3齒落、4發白、5皮皺,6壽命的耗盡、

7indriyanam paripako, ayam vuccati, bhikkhave, jara.

7諸根的 遍熟(已相當成熟) 這 稱為 諸比丘! 老

7indriya paripaka ayam vuccati bhikkhu jara

n.p.Gen. m.s.Nom. f.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. f.s.Nom.

7諸根老朽。諸比丘!這稱為『老』。

  1. 「Katamabca, bhikkhave, maranam? Yam tesam tesam sattanam tamha tamha sattanikaya

什麼 諸比丘! 死 凡是 各種 諸有情 于各種 有情部類

katamam+ca bhikkhu marana yam ta ta satta ta ta sattanikaya

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom. n.p.Gen. ″ n.p.Nom. n.s.Abl. ″ m.s.Loc.

復次,諸比丘!什麼是『死』?凡是各種有情,于各種有情部類之

1cuti 2cavanata 3bhedo 4antaradhanam 5maccu 6maranam 7kalavkiriya 8khandhanam bhedo

1脫離 2脫離狀態 3迸裂 4消失 5死 6死亡 7死期到 8諸蘊的 迸裂

1cuti 2cavanata  3bheda 4antaradhana 5maccu 6marana 7kalavkiriya 8khandha bheda

f.s.Nom. ″  m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. f.s.Nom. m.p.Gen. m.s.Nom.

1脫離、2脫離狀態、3迸裂、4消失、5死、6死亡、7死期到、8諸蘊的迸裂、

9kalevarassa nikkhepo 10jivitindriyassupacchedo, idam vuccati, bhikkhave, maranam.

9身軀的拋下 10命 根的 全部 斷 這 被叫做 諸比丘! 死

9kalevara nikkhepo 10jivita+indriyassa+upa-c-cheda idam vuccati bhikkhu marana

n.s.Gen. m.n.s.Nom. n. n. m.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. n.s.Nom.

9身軀的拋下、10命根全斷,諸比丘!這被叫做『死』。

  1. 「Katamo ca, bhikkhave, soko? Yo kho, bhikkhave, abbatarabbatarena byasanena

什麼 諸比丘! 愁 凡是 諸比丘! 以種種 以不幸

katama ca bhikkhu soka ya bhikkhu abbatarabbatara byasana

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Nom. m.p.Voc. n.s.Ins. n.s.Ins.

復次,諸比丘!什麼是『愁』?諸比丘!凡是俱有種種不幸,

samannagatassa abbatarabbatarena dukkhadhammena phutthassa 1soko 2socana

俱有的 以種種 苦 法 所觸的(=所惱的)1愁 2悲傷

samannagata abbatarabbatara dukkha+dhamma phuttha1soka 2socana

adj.(n.s.Gen.) n.s.Ins. m.n. n.s.Ins. pp.(m.s.Gen.) m.s.Nom. f.s.Nom.

為種種苦法所惱的1愁、2悲傷、

3socitattam 4antosoko 5antoparisoko, ayam vuccati, bhikkhave, soko.

3傷心 4內愁 5內愴 這 稱為 諸比丘! 愁

3socitatta 4antosoka 5antoparisoka ayam vuccati bhikkhu soka

n.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m.s.Nom.

3傷心、4內愁、5內愴,諸比丘!這稱為『愁』。

  1. 「Katamo ca, bhikkhave, paridevo? Yo kho, bhikkhave, abbatarabbatarena byasanena

什麼 諸比丘! 悲傷 凡是 諸比丘! 以種種 以不幸

katama ca bhikkhu parideva ya bhikkhu abbatarabbatara byasana

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Nom. m.p.Voc. n.s.Ins. n.s.Ins.

復次,諸比丘!什麼是『悲傷』?諸比丘!凡是俱有種種不幸,

samannagatassa abbatarabbatarena dukkhadhammena phutthassa 1adevo 2paridevo

俱有的 以種種 苦 法 所觸的(=所惱的)1悲、2悲痛

samannagata abbatarabbatara dukkha+dhamma phuttha1adeva 2parideva

adj.(n.s.Gen.) n.s.Ins. n. n.s.Ins. pp.(m.s.Gen.) m.s.Nom. m.s.Nom.

為種種苦法所惱的1悲、2悲痛、

3adevana 4paridevana 5adevitattam 6paridevitattam, ayam vuccati, bhikkhave, paridevo.

3嘆息 4悲哀 5悲嘆 6悲愴 這 稱為 諸比丘! 悲

3adevana 4paridevana 5adevitatta 6paridevitatta ayam vuccati bhikkhu parideva

f.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m.s.Nom.

3嘆息、4悲哀、5悲嘆、6悲愴,諸比丘!這稱為『悲』。

  1. 「Katamabca, bhikkhave, dukkham? Yam kho, bhikkhave, kayikam dukkham

什麼 諸比丘! 苦 凡是 諸比丘! 身的 痛苦

katamam+ca bhikkhu dukkha  ya bhikkhu kayika dukkha

adj.(n.s.Nom.) m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom. m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『苦』?諸比丘!凡是身之痛苦,

kayikam asatam kayasamphassajam dukkham asatam vedayitam,

身體的 不愉快 身體 觸 所生 苦 不愉快 感受

kayika asata kaya+samphassa-ja dukkha asata vedayita

adj.(n.s.Nom.) ″ m. n.s.Nom. n.s.Nom. adj.(n.s.Nom.) ″

身之不愉快,感受身觸所生之不愉快的苦,

idam vuccati, bhikkhave, dukkham.

這 稱為 諸比丘! 苦

idam vuccati bhikkhu dukkha

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. n.s.Nom.

及身觸所生之不愉快的苦受,諸比丘!這稱為『苦』。

  1. 「Katamabca, bhikkhave, domanassam? Yam kho, bhikkhave, cetasikam dukkham

什麼 諸比丘! 憂 凡是 諸比丘! 心的 痛苦

katamam+ca bhikkhu domanassa ya bhikkhu cetasika dukkha

adj.(n.s.Nom.) m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom. m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『憂』?諸比丘!凡是心之苦,

cetasikam asatam manosamphassajam dukkham asatam vedayitam,

心的 不愉快 心 觸 所生 苦 不愉快 感受

cetasika asata mano+samphassa-ja dukkha asata vedayita

adj.(n.s.Nom.) n.s.Nom. m. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

于心不愉快,感受意觸所生之不愉快的苦,

idam vuccati, bhikkhave, domanassam.

這 稱為 諸比丘! 憂

idam vuccati bhikkhu domanassa

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. n.s.Nom.

諸比丘!這稱為『憂』。

  1. 「Katamo ca, bhikkhave, upayaso?

什麼 諸比丘! 悶

katama ca bhikkhu upayasa

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『悶』?

Yo kho, bhikkhave, abbatarabbatarena byasanena samannagatassa abbatarabbatarena

凡是 諸比丘! 以種種 以不幸 俱有的 以種種

ya bhikkhu abbatarabbatara byasana samannagata abbatarabbatara

m.s.Nom. m.p.Voc. n.s.Ins. n.s.Ins. adj.(n.s.Ins.) n.s.Ins.

諸比丘!凡是俱有種種的不幸,

dukkhadhammena phutthassa 1ayaso 2upayaso 3ayasitattam 4upayasitattam,

苦 法 所觸的(=所惱的) 1愁、 2悶 3氣餒 4沮喪

dukkha+dhamma phuttha1ayasa 2upayasa 3ayasitatta 4upayasitatta

n. n.s.Ins. pp.(m.s.Gen.) m.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. n.s.Nom.

被苦法所惱的1愁、2悶、3氣餒、4沮喪,

ayam vuccati, bhikkhave, upayaso.

這 稱為 諸比丘! 悶

idam vuccati bhikkhu upayasa

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為『悶』。

  1. 「Katamo ca, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho?

什麼 諸比丘! (與諸)不 喜歡的 相應、聯系 苦

katama bhikkhu a+p+piya sam+pa+yoga(yuj連接) dukkha

m.s.Nom. m.p.Voc.  adj.(m.p.Ins.) m.s.Nom. m.s.Nom.

然,諸比丘!什麼是『怨憎會苦』?

Idha yassa te honti anittha akanta amanapa rupa sadda gandha rasa photthabba dhamma,

于此 凡是 那些 不可喜的 不愉快的 不合意的 色 聲 香 味 觸 法

idha ya ta hoti a+nittha  a+kanta a+manapa  rupa sadda gandha rasa photthabba dhamma

adv. n.s.Gen. n.p.Nom. adj.(n.p.Nom.) ″ ″  n.p.Nom. m.p.Nom. ″ ″ ″  n.p.Nom.

于此,凡是那些不可喜的、不可樂的、不合意的眾色、眾聲、眾香、眾味、眾觸、諸法;

ye va panassa te honti anatthakama ahitakama aphasukakama ayogakkhemakama,

凡是 或 又 彼 它們 它們是 無 義利之欲 無 益之欲 無 愉快之欲 無 從執著中釋放之欲

ya pana+assa ta hoti an+atthakama a+hitakama a+phasukakama a+yogakkhemakama

m.p.Nom. m.s.Gen. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom.

或者凡是不義之欲、不利之欲、不爽之欲、無從執著中釋放之欲,

ya tehi saddhim savgati samagamo samodhanam missibhavo,

凡是 在它們 一起 和合 集合 聯合 會合

ya ta saddhim savgati samagama samodha missibhava

m.p.Nom. m.p.Nom. adv. f.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom.

凡是它們一起和合、集合、聯合、會合。

ayam vuccati, bhikkhave, appiyehi sampayogo dukkho.

這 稱為 諸比丘! (與諸)不喜歡的 相應、聯系 苦

idam vuccati bhikkhu a+p+piya sam+pa+yoga(yuj連接) dukkha

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj.(m.p.Ins.) m.s.Nom. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為『怨憎會苦』。

「Katamo ca, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho?

什麼 諸比丘! (與諸)可愛 離 從事 苦

idam bhikkhu piya vi+p+payoga  dukkha

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. adj.(m.p.Ins.) m.s.Nom. m.s.Nom.

然,諸比丘!什麼是『愛別離苦』?

Idha yassa te honti ittha kanta manapa rupa sadda gandha rasa photthabba dhamma,

于此 凡是 那些 有 可喜的 愉快的 合意的 色 聲 香 味 觸 法

idha ya te hoti ittha  kanta manapa rupa  sadda gandha  rasa  photthabba dhamma

adv. n.s.Gen. n.p.Nom. adj.(n.p.Nom.)″ ″  n.p.Nom. m.p.Nom. ″ ″ ″ n.p.Nom.

于此,凡是那些可喜的、愉快的、合意的眾色、眾聲、眾香、眾味、眾觸、諸法;

ye va panassa te honti 1atthakama 2hitakama 3phasukakama 4yogakkhemakama

凡是 或 又 彼 那些 有 1有益之欲 2有利之欲 3舒適之欲 4瑜伽安穩之欲

ye va pana+assa ta hoti 1atthakama 2hitakama 3phasukakama  4yogakkhemakama

m.p.Nom. m.s.Gen. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom.

或者凡是1有義利之欲、2有利益之欲、3爽快之欲、4瑜伽安穩之欲,

mata va pita va bhata va bhagini va mitta va amacca va batisalohita va,

母 或 父 或 兄弟 或 姐妹 或  朋友 或 同事 或 親戚 有血緣 或

matar pitar bhata bhagini mitta amacca bati-salohita

f.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom.

或母、或父、或兄弟、或姐妹、或朋友、或同事、或親戚,

ya tehi saddhim asavgati asamagamo asamodhanam amissibhavo,

凡是 在它們 一起 未 和合 未 集合 未 聯合 未 會合

ya ta saddhim a+savgati a+samagama a+samodhana a+missibhava

m.p.Nom. m.p.Nom. adv. f.s.Nom. m.s.Nom. n.s.Nom. m.s.Nom.

凡是它們一起未和合、未集合、未聯合、未會合。

ayam vuccati, bhikkhave, piyehi vippayogo dukkho.

這 稱為 諸比丘! (與諸)可愛的 別離 苦

idam vuccati bhikkhu piya vippayoga  dukkha

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj.(m.p.Ins.) m.s.Nom. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為『愛別離苦』。

「Katamabca, bhikkhave, yampiccham na labhati tampi dukkham?

什麼 諸比丘! 那 也 欲 不 得 它 也 苦

katamam+ ca bhikkhu yam+api+iccha  labhati  tam+ pi  dukkha

adv. m.p.Voc. n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom n.s.Nom.

然,諸比丘!什麼是『求不得苦』?

Jatidhammanam, bhikkhave sattanam evam iccha uppajjati –

生 諸法 諸比丘! 諸有情 如是 欲求 生起

jati+dhamma bhikkhu satta evam  iccha uppajjatipad去)

f. n.p.Nom. m.p.Voc. n.p.Nom. adv. m.p.Nom. 3s.pres.

諸比丘!于生法,眾生生起這樣的欲望:

『aho vata mayam na jatidhamma assama, na ca vata no jati agaccheyya』ti.

哦! 真的 我們 不 生 諸法 我們生存 不 真的 不 生 來

aho vata amha na jati+dhamma assama(=bhaveyyama) vata jati agacchati

ind. ind. 1p. f. n.p.Nom. 1p. ind. f.s.Nom. 3s.opt.

「哦!我們真的不願意生,真的不願意生下來。」

Na kho panetam icchaya pattabbam, idampi yampiccham na labhati tampi dukkham.

不 而 此 為欲望 應被得到 此 那 欲 不 得 這 苦

na pana+eta iccha  pattabba idam+pi yam+p+iccha na labhati tam+pi dukkha

n.s.Nom. n.s.Dat. grd.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Nom.

然而,為了想要的卻得不到,這就是那種求不得苦。

Jaradhammanam, bhikkhave, sattanam evam iccha uppajjati–

老 諸法 諸比丘! 眾生 如是 欲求 生起

jara+dhamma bhikkhu satta evam  iccha  uppajjati

f. n.p.Nom. m.p.Voc. n.p.Nom. adv. m.p.Nom. 3s.pres.

諸比丘!于老法,眾生生起這樣的欲望:

『aho vata mayam na jaradhamma assama, na ca vata no jara agaccheyya』ti.

哦! 真的 我們 不 老 諸法 我們生存 不 真的 不 老 來

aho vata amha na jara+dhamma assama vata jara agacchati

ind. ind. 1p. f. n.p.Nom. 1p. ind. f.s.Nom. 3s.opt.

「哦!我們真的不願意老,真的不願意老到來。」

Na kho panetam icchaya pattabbam, idampi yampiccham na labhati tampi dukkham.

不 而 此 為欲望 應被得到 此 那 欲 不 得 這 苦

na pana+eta iccha  pattabba idam+pi yam+p+iccha na labhati tam+pi dukkha

n.s.Nom. n.s.Dat. grd.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Nom.

然而,為了想要的卻得不到,這就是那種求不得苦。

Byadhidhammanam, bhikkhave, sattanam evam iccha uppajjati–

病 諸法 諸比丘! 眾生 如是 欲求 生起

byadhi+dhamma bhikkhu satta evam  iccha  uppajjati

m. n.p.Nom. m.p.Voc. n.p.Nom. adv. m.p.Nom. 3s.pres.

諸比丘!于病法,眾生生起這樣的欲望:

『aho vata mayam na byadhidhamma assama, na ca vata no byadhi agaccheyya』ti.

哦! 真的 我們 不 老 諸法 我們生存 不 真的 不 老 來

aho vata amha na jara+dhamma assama vata jara agacchati

ind. ind. 1p. f. n.p.Nom. 1p. ind. f.s.Nom. 3s.opt.

「哦!我們實在不願意于病法之下,我們不願意病來。」

Na kho panetam icchaya pattabbam, idampi yampiccham na labhati tampi dukkham.

不 而 此 為欲望 應被得到 此 那 欲 不 得 這 苦

na pana+eta iccha  pattabba idam+pi yam+p+iccha na labhati tam+pi  dukkha

n.s.Nom. n.s.Dat. grd.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Nom.

然而,為了想要的卻得不到,這就是那種求不得苦。

Maranadhammanam, bhikkhave, sattanam evam iccha uppajjati–

死 諸法 諸比丘! 眾生 如是 欲求 生起

marana+dhamma bhikkhu satta evam iccha  uppajjati

n. n.p.Nom. m.p.Voc. n.p.Nom. adv. m.p.Nom. 3s.pres.

諸比丘!于死法,眾生生起這樣的欲望:

『aho vata mayam na maranadhamma assama, na ca vata no maranam agaccheyya』ti.

哦! 真的 我們 不 死 諸法 我們生存 不 真的 不 死 來

aho  vata amha na marana+dhamma assama vata marana agacchati

ind. ind. 1p. n. n.p.Nom. 1p. ind. n.s.Nom. 3s.opt.

「哦!我們真的不願意死,真的不願意死到來。」

Na kho panetam icchaya pattabbam, idampi yampiccham na labhati tampi dukkham.

不  而 此 為欲望 應被得到 此 那 欲 不 得 這 苦

na pana+eta iccha  pattabba idam+pi yam+p+iccha na labhati tam+pi dukkha

n.s.Nom. n.s.Dat. grd.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Nom.

然而,為了想要的卻得不到,這就是那種求不得苦。

Sokaparidevadukkhadomanassupayasadhammanam, bhikkhave, sattanam evam iccha uppajjati–

愁 悲傷 苦 憂 悶 諸法 諸比丘! 眾生 如是 欲望 生起

soka+parideva+dukkha+domanassa+upayasa+dhamma bhikkhu satta evam  iccha  uppajjati

m. m.  m. n. m. n.p.Nom. m.p.Voc. n.p.Nom. adv. m.p.Nom. 3s.pres.

諸比丘!于愁、悲、苦、憂、悶法之眾生,生如是之欲求:

『aho vata mayam na sokaparidevadukkhadomanassupayasadhamma assama,

哦! 真的 我們 不 愁 悲傷 苦 憂 悶 諸法 我們生存

aho vata amha na soka+parideva+dukkha+domanassa+upayasa+dhamma assama

ind. ind. 1p. m. m. m. n. m. n.p.Nom. 1p.

「哦!我們真的不願意愁、悲、苦、憂、悶,

na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupayasadhamma agaccheyyun』ti.

不 真的 不 愁 悲傷 苦 憂  悶 諸法 來

vata soka+parideva+dukkha+domanassa+upayasa+dhamma agacchati

ind. m. m. m.. n. m. n.p.Nom. 3s.opt.

真的不願意憂、悲、苦、惱、悶到來。」

Na kho panetam icchaya pattabbam, idampi yampiccham na labhati tampi dukkham.

不 而 此 為欲望 應被得到 此 那 欲 不 得 這 苦

na pana+eta iccha  pattabba idam+pi yam+p+iccha na labhati tam+pi dukkha

n.s.Nom. n.s.Dat. grd.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Nom. 3s.pres. n.s.Nom. n.s.Nom.

然而,為了想要的卻得不到,這就是那種求不得苦。

  1. 「Katame ca, bhikkhave, samkhittena pabcupadanakkhandha dukkha?

什麼 諸比丘! 以簡略 五 取 蘊 苦

katama bhikkhu  samkhitta pabca+upadana+k+khandha dukkha

adj.(m.s.Loc.) m.p.Voc. n.s.Nom. m.  m.p.Nom. m.p.Nom.

然而,諸比丘!『約略而言,五取蘊之苦呢』?

Seyyathidam– rupupadanakkhandho, vedanupadanakkhandho, sabbupadanakkhandho,

即是 這 色 取 蘊 受 取 蘊 想 取 蘊

seyyatha+idam– rupa+upadana+k+khandha vedana+upadana+k+khandha sabba+upadana+k+khandha

adv. m.s.Nom. n. m. m.s.Nom. f. m. m.s.Nom. f. m. m.s.Nom.

這即是:色取蘊、受取蘊、想取蘊、

savkharupadanakkhandho, vibbanupadanakkhandho.

行 取 蘊 識 取 蘊

savkhara+upadana+k+khandha vibbana+upadana+k+khandha

f. m. m.s.Nom. n. m. m.s.Nom.

行取蘊、識取蘊,

Ime vuccanti, bhikkhave, samkhittena pabcupadanakkhandha dukkha.

這些 (它們)稱為 諸比丘! 以簡略 五 取 蘊 苦

ayam vuccati bhikkhu samkhitta pabca+upadana+k+khandha dukkha

n.s.Nom. 3p.pres. m.p.Voc. n.s.Nom. m. n.p.Nom. n.p.Nom.

諸比丘!約略而言,這稱為五取蘊之苦。

Idam vuccati, bhikkhave, dukkham ariyasaccam.

這 稱為 諸比丘! 苦 聖 諦

idam vuccati bhikkhu dukkha ariya+sacca

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. n.s.Nom. adj. n.s.Nom.

諸比丘!此亦名為苦聖諦。

Samudayasaccaniddeso (集諦解說)

  1. 「Katamabca, bhikkhave, dukkhasamudayam ariyasaccam?

什麼 及 諸比丘! 苦 集、起源 聖的 諦、真理

katama+ca bhikkhu dukkha+samudaya ariya+sacca

n.s.Nom. m.p.Voc. m. n.s.Nom. adj. n.s.Nom.

諸比丘!什麼是苦集聖諦?

yayam tanha ponobbhavika nandiragasahagata tatratatrabhinandini,

那種 愛 再(pono =puna) +生存 喜 染 俱行 這里 那里 全面喜

ya+ayam tanha pono+b+bhavika(=ponobhavika) nandi+raga+saha-gata tatra+tatra+abhinandini

f.s.Nom. f.s.Nom. adj.(f.s.Nom.) f. m. adj.(f.s.Nom.) adv. adv. f.s.Nom.

那種愛是(能)再生,與喜染俱行,處處全然歡喜[17],

seyyathidam– kamatanha, bhavatanha, vibhavatanha.

即是 這 欲 愛 有 愛 無有 愛

seyyatha+idam  kama+tanha  bhava+tanha  vibhava+tanha

adv. n.s.Nom. m.n. f.s.Nom. m. f.s.Nom. m. f.s.Nom.

這就是:欲愛、有愛、無有愛。

「Sa kho panesa, bhikkhave, tanha kattha uppajjamana uppajjati, kattha nivisamana nivisati?

那 而 這 諸比丘! 渴愛 何處 正在出生 出生  在哪里 正出進入 進入

sa  pana+esa  bhikkhu tanha kattha uppajjati uppajjati kattha nivisati nivisati

f.s.Nom. f.s.Nom. m.p.Voc. f.s.Nom. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

復次,諸比丘!那渴愛在哪里正在出生、(或)出生,在哪里正在進入、(或)進入?

Yam loke piyarupam satarupam, etthesa tanha uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

凡是 在世間 可愛的形色 可樂的形色 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ya loka piyarupa satarupa ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisamana nivisati

n.s.Nom. n.s.Loc. adj.(n.s.Nom.)″adv. f.s.Nom. ″ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

凡在世間有令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Kibca loke piyarupam satarupam? Cakkhu loke piyarupam satarupam,

什麼 在世間 可愛的形色 愉快的形色 眼 在世間 可愛的形色 可樂的形色

kim+ca loka piyarupa satarupa cakkhu loka piyarupa satarupa

n.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″ n.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

什麼是世間令人喜歡的形色、令人愉悅的形色?眼在世間為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjatipad去 ettha nivisati nivisativis進入

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

Sotam loke …pe… ghanam loke… jivha loke… kayo loke… mano loke

耳 在世間 鼻 在世間 舌 在世間 身 在世間 意 在世間

sota loka ghana loka jivha loka kayo loka  mano loka

n.s.Nom. m.s.Loc. n.s.Nom. m.s.Loc. f.s.Nom. m.s.Loc. m.s.Nom. m.s.Loc. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的耳…在世間的鼻…在世間的舌…在世間的身…在世間的意

piyarupam satarupam, etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

可愛的形色 可樂的形色 在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

piyarupa satarupa ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

a dj.(n.s.Nom.) ″ adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupa loke… sadda loke… gandha loke… rasa loke… photthabba loke…

眾色 在世間 眾聲 在世間 眾香 在世間 眾味 在世間 眾觸 在世間

rupa loka sadda loka gandha loka , rasa loka photthabba loka

n.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc.

在世間的眾色…在世間的眾聲…在世間的眾香…在世間的眾味…在世間的眾觸…

dhamma loke piyarupam satarupam,

 諸法 在世間 可愛的形色 可樂的形色

dhamma loka piyarupa satarupa

n.p.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的諸法為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Cakkhuvibbanam loke… sotavibbanam loke… ghanavibbanam loke… jivhavibbanam loke…

眼 識 在世間 耳識 在世間 鼻識 在世間 舌識 在世間

cakkhu+vibbana  loka sotavibbana loka ghanavibbana loka jivhavibbana loka

n. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc.

在世間的眼識…在世間的耳識…在世間的鼻識…在世間的舌識…

kayavibbanam loke… manovibbanam loke piyarupam satarupam,

身識 在世間 意識 在世間 可愛的形色 可樂的形色

kayavibbanam loka manovibbana loka piyarupa satarupa

n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的身識…在世間的意識[18]為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Cakkhusamphasso loke… sotasamphasso loke… ghanasamphasso loke…

眼 觸 在世間 耳 觸 在世間 鼻 觸 在世間

cakkhu+samphassa loka sota+samphassa loka ghana+samphassa loka

n. m.s.Nom. m.s.Loc. n m.s.Nom. m.s.Loc. n. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的眼觸…在世間的耳觸…在世間的鼻觸…

jivhasamphasso loke… kayasamphasso loke… manosamphasso loke piyarupam satarupam,

舌 觸 在世間 身 觸 在世間 意 觸 在世間 可愛的形色 可樂的形色

jivha+samphassa loka  kaya+samphassa loka mano+samphassa loka piyarupa satarupa

f. m.p.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的舌觸…在世間的身觸…在世間的意觸為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Cakkhusamphassaja vedana loke… sotasamphassaja vedana loke…

眼 觸生 受 在世間 耳 觸生 受 在世間

cakkhu+samphassa-ja vedana  loka sota+samphassa-ja vedana loka

n. adj.(f.s.Nom.) m.s.Loc. n.p.Nom. n. adj.(f.s.Nom.) m.s.Loc. n.p.Nom.

在世間的眼觸所生之受…在世間的耳觸所生之受…

ghanasamphassaja vedana loke… jivhasamphassaja vedana loke…

眼 觸生 受 在世間 耳 觸生 受 在世間

ghana+samphassa-ja vedana loka jivha+samphassa-ja vedana loka

n. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. f. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的鼻觸所生之受…在世間的舌觸所生之受…

kayasamphassaja vedana loke… manosamphassaja vedana loke piyarupam satarupam,

身 觸生 受 在世間 意 觸生 受 在世間 可愛的形色 可樂的形色

kaya+samphassa-ja vedana loka mano+samphassa-ja vedana loka piyarupa satarupa

m. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. f. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的身觸所生之受…在世間的意觸所生之受在世間為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupasabba loke… saddasabba loke… gandhasabba loke… rasasabba loke…

色 想 在世間 聲 想 在世間 香 想  在世間 味 想 在世間

rupa+sabba loka sadda+sabba loka gandha+sabba loka rasa+sabba loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色想…在世間的聲想…在世間的香想…在世間的味想…

photthabbasabba loke… dhammasabba loke piyarupam satarupam,

觸 想 在世間 法 想 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+sabba loka dhamma+sabba loka piyarupa satarupa

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸想…法想為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupasabcetana loke… saddasabcetana loke… gandhasabcetana loke…rasasabcetana loke…

色 思 在世間 聲 思 在世間 香 思 在世間 味 思 在世間

rupa+sabcetana loka sadda+sabcetana loka gandha+sabcetana loka rasa+sabcetana loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色思[19]…在世間的聲思…在世間的香思…在世間的味思…

photthabbasabcetana loke… dhammasabcetana loke piyarupam satarupam,

觸 思 在世間 法 思 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+sabcetana loka dhamma+sabcetana loka piyarupa satarupa

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸思…在世間的法思為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupatanha loke… saddatanha loke… gandhatanha loke… rasatanha loke…

色 愛 在世間 聲 愛 在世間 香 愛 在世間 味 愛 在世間

rupa+tanha loka sadda+tanha loka gandha+tanha  loka rasa+tanha loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色愛…在世間的聲愛…在世間的香愛…在世間的味愛…

photthabbatanha loke… dhammatanha loke piyarupam satarupam,

觸 愛 在世間 法 愛 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ tanha  loka dhamma+ tanha loka piyarupa satarupa

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸愛…在世間的法愛為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupavitakko loke… saddavitakko loke… gandhavitakko loke… rasavitakko loke…

色 尋 在世間 聲 尋 在世間 香 尋 在世間 味 尋 在世間

rupa+vitakka loka sadda+vitakka loka gandha+vitakka  loka rasa+vitakka loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色尋…在世間的聲尋…在世間的香尋…在世間的味尋…

 photthabbavitakko loke… dhammavitakko loke piyarupam satarupam,

觸 尋 在世間 法 尋 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ vitakka  loka dhamma+ vitakka loka piyarupa satarupa

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m.n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸尋…在世間的法尋為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

「Rupavicaro loke… saddavicaro loke… gandhavicaro loke… rasavicaro loke…

色 伺 在世間 聲 伺 在世間 香 伺 在世間 味 伺 在世間

rupa+vicara loka sadda+vicara loka gandha+vicara  loka rasa+vicara loka

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色伺…在世間的聲伺…在世間的香伺…在世間的味伺…

photthabbavicaro loke… dhammavicaro loke piyarupam satarupam,

觸 伺 在世間 法 伺 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ vitakka  loka dhamma+ vitakka loka piyarupa satarupa

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m.n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸伺…在世間的法伺為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha  uppajjamana uppajjati, ettha nivisamana nivisati.

在此處 此 渴愛 正在出生 出生 在此處 正在進入 進入

ettha+esa tanha uppajjati uppajjati ettha nivisati nivisati

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛正在出生、(或)出生,在這里正在進入、(或)進入。

Idam  vuccati, bhikkhave, dukkhasamudayam ariyasaccam.

這 稱為 諸比丘! 苦 集(原因) 聖 諦

idam vuccati bhikkhu dukkha+samudaya ariya+sacca

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m.n. n.s.Nom. adj. n.s.Nom.

諸比丘!這是說苦集聖諦。

Nirodhasaccaniddeso (滅諦解說)

  1. 「Katamabca, bhikkhave, dukkhanirodham ariyasaccam?

什麼 及 諸比丘! 苦滅 聖諦

katamam+ca  bhikkhu  dukkha+nirodha ariyasacca

adj.(n.s.Nom.) m.p.Voc. m.n. n.s.Nom. n.s.Nom.

諸比丘!什麼是苦滅聖諦?

yo tassayeva tanhaya 1~2asesaviraganirodho 3cago 4patinissaggo 5mutti 6analayo.

凡是 那種 貪愛 1無剩余 離染 2滅 3放出(對…無執著) 4舍離 5解脫 6無執著

ya tassa+yeva tanha  1asesa+viraga+ 2nirodha 3caga(4pati對+nissagga(5mutti 6an+alaya

m.s.Nom. f.s.Nom. adj.  m. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. f.s.Nom. m.s.Nom.

凡是那種貪愛的1離貪無剩余、2滅、3放出、4舍離、5解脫、6無執著。

「Sa kho panesa, bhikkhave, tanha kattha pahiyamana pahiyati, kattha nirujjhamana nirujjhati?

那 而 這 諸比丘! 渴愛 何處 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

sa  pana+esa  bhikkhu tanha kattha pajahati(pass.) ″  kattha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

f.s.Nom. f.s.Nom. m.p.Voc. f.s.Nom. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.pass.(f.s.Nom.) 3s.pres.pass.

復次,諸比丘!那渴愛在哪里正被舍棄、(或)被舍棄?在哪里正止滅、(或)被止滅?

Yam loke piyarupam satarupam, etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

凡是 在世間 可愛的形色 可樂的形色 此 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ya loka piyarupa satarupa ettha+esa tanha  pajahati(pass.) ″ kattha nirundhati(nirodhati) ″

n.s.Nom. n.s.Loc. adj.(n.s.Nom.)″adv. f.s.Nom.″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

凡在世間有令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,在這里渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Kibca loke piyarupam satarupam? Cakkhu loke piyarupam satarupam,

什麼 在世間 可愛的形色 可樂的形色 眼 在世間 可愛的形色 可樂的形色

kim+ca loka  piyarupa satarupa cakkhu loka piyarupa satarupa

n.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″ n.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

什麼是在世間令人喜歡的形色、令人愉悅的形色?眼在世間有令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.)(ha舍棄) ″  ettha nirundhati(nirodhati)(pass.)(rudh成長) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

Sotam loke …pe…ghanam loke…jivha loke… kayo loke… mano loke

耳 在世間 鼻 在世間 舌 在世間 身 在世間 意 在世間

sota loka ghana loka jivha loka kaya loka mano loka

n.s.Nom. m.s.Loc. n.s.Nom. m.s.Loc. f.s.Nom. m.s.Loc. m.s.Nom. m.s.Loc. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的耳…在世間的鼻…在世間的舌…在世間的身…在世間的意

piyarupam satarupam, etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

可愛的形色 可樂的形色 在此處 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

piyarupa satarupa ettha+esa tanha  pajahati(pass.) ″  ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adj.(n.s.Nom.) ″  adv. f.s.Nom. ″ caus.ppr.(f.s.Nom.) f.s.Nom. adv. caus.ppr.(f.s.Nom.) f.s.Nom.

為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupa loke… sadda loke… gandha loke… rasa loke… photthabba loke…

眾色 在世間 眾聲 在世間 眾香 在世間 眾味 在世間 眾觸 在世間

rupa loka sadda loka gandha loka rasa loka photthabba loka

n.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. m.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc.

在世間的色…在世間的聲…在世間的香…在世間的味…在世間的觸…

dhamma loke piyarupam satarupam,

 諸法 在世間 可愛的形色 可樂的形色

dhamma loka piyarupa satarupa

n.p.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的諸法為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Cakkhuvibbanam loke… sotavibbanam loke… ghanavibbanam loke… jivhavibbanam loke…

眼 識 在世間 耳識 在世間 鼻識 在世間 舌識 在世間

cakkhu+vibbana  loka sotavibbana loka ghanavibbana loka jivhavibbana loka

n. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc.

在世間的眼識…在世間的耳識…在世間的鼻識…在世間的舌識…

kayavibbanam loke… manovibbanam loke piyarupam satarupam,

身識 在世間 意識  在世間 可愛的形色 可樂的形色

kayavibbanam loka manovibbana loka piyarupa satarupa

n.p.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的身識…在世間的意識為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Cakkhusamphasso loke… sotasamphasso loke… ghanasamphasso loke…

眼 觸 在世間 耳 觸 在世間 鼻 觸 在世間

cakkhu+samphassa loka sota+samphassa loka ghana+samphassa loka

n. m.s.Nom. m.s.Loc. n m.s.Nom. m.s.Loc. n. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的眼觸…在世間的耳觸…在世間的鼻觸…

jivhasamphasso loke… kayasamphasso loke… manosamphasso loke piyarupam satarupam,

舌 觸 在世間 身 觸 在世間 意 觸 在世間 可愛的形色 可樂的形色

jivha+samphassa loka  kaya+samphassa loka mano+samphassa loka piyarupa satarupa

f. m.p.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的舌觸…在世間的身觸…在世間的意觸為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Cakkhusamphassaja vedana loke… sotasamphassaja vedana loke…

眼 觸生 受 在世間 耳 觸生 受 在世間

cakkhu+samphassa-ja vedana  loka… sota+samphassa-ja vedana loka

n. adj.(f.s.Nom.) m.s.Loc. n.p.Nom. n. adj.(f.s.Nom.) m.s.Loc. n.p.Nom.

在世間的眼觸所生之受…在世間的耳觸所生之受…

ghanasamphassaja vedana loke… jivhasamphassaja vedana loke…

眼 觸生 受 在世間 耳 觸生 受 在世間

ghana+samphassa-ja vedana loka jivha+samphassa-ja vedana loka

n. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. f. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的鼻觸所生之受…在世間的舌觸所生之受…

kayasamphassaja vedana loke… manosamphassaja vedana loke piyarupam satarupam,

身 觸生 受 在世間 意 觸生 受 在世間 可愛的形色 可樂的形色

kaya+samphassa-ja vedana loka mano+samphassa-ja  vedana loka piyarupa satarupa

m. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. n.p.Nom. f. adj.(f.s.Nom.) f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的身觸所生之受…在世間的意觸所生之受在世間為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupasabba loke… saddasabba loke… gandhasabba loke… rasasabba loke…

色 想 在世間 聲 想 在世間 香 想 在世間 味 想 在世間

rupa+sabba loka sadda+sabba loka gandha+sabba loka rasa+sabba loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色想…在世間的聲想…在世間的香想…在世間的味想…

photthabbasabba loke… dhammasabba loke piyarupam satarupam,

觸 想 在世間 法 想 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+sabba loka dhamma+sabba loka piyarupa satarupa

n.  f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸想…法想為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupasabcetana loke… saddasabcetana loke… gandhasabcetana loke…rasasabcetana loke…

色 思 在世間 聲 思 在世間 香 思 在世間 味 思 在世間

rupa+sabcetana loka sadda+sabcetana loka gandha+sabcetana loka rasa+sabcetana loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色思[20]…在世間的聲思…在世間的香思…在世間的味思…

photthabbasabcetana loke… dhammasabcetana loke piyarupam satarupam,

觸 思 在世間 法 思 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+sabcetana loka dhamma+sabcetana loka piyarupa satarupa

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸思…在世間的法思為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupatanha loke… saddatanha loke… gandhatanha loke… rasatanha loke…

色 愛 在世間 聲 愛 在世間 香 愛 在世間 味 愛 在世間

rupa+tanha loka sadda+tanha loka gandha+tanha  loka rasa+tanha loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc. m. f.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色愛…在世間的聲愛…在世間的香愛…在世間的味愛…

photthabbatanha loke… dhammatanha loke piyarupam satarupam,

觸 愛 在世間 法 愛 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ tanha  loka dhamma+ tanha loka piyarupa satarupa

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m.n. f.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸愛…在世間的法愛為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupavitakko loke… saddavitakko loke… gandhavitakko loke… rasavitakko loke…

色 尋 在世間 聲 尋 在世間 香 尋 在世間 味 尋 在世間

rupa+vitakka loka sadda+vitakka loka gandha+vitakka  loka rasa+vitakka loka

n. f.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色尋…在世間的聲尋…在世間的香尋…在世間的味尋…

 photthabbavitakko loke… dhammavitakko loke piyarupam satarupam,

觸  尋 在世間 法 尋 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ vitakka  loka dhamma+ vitakka loka piyarupa satarupa

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m.n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸尋…在世間的法尋為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

「Rupavicaro loke… saddavicaro loke… gandhavicaro loke… rasavicaro loke…

色 伺 在世間 聲 伺 在世間 香 伺 在世間 味 伺 在世間

rupa+vicara loka sadda+vicara loka gandha+vicara  loka rasa+vicara loka

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. m.s.Loc.

在世間的色伺…在世間的聲伺…在世間的香伺…在世間的味伺…

photthabbavicaro loke… dhammavicaro loke piyarupam satarupam,

觸 伺 在世間 法 伺 在世間 可愛的形色 可樂的形色

photthabba+ vitakka  loka dhamma+ vitakka loka piyarupa satarupa

n. m.s.Nom. m.s.Loc. m.n. m.s.Nom. m.s.Loc. adj.(n.s.Nom.) ″

在世間的觸伺…在世間的法伺為令人喜歡的形色、令人愉悅的形色,

etthesa tanha pahiyamana pahiyati, ettha nirujjhamana nirujjhati.

在此處 這 渴愛 正被舍棄 被舍棄 在此處 正止滅 被止滅

ettha+eta tanha pajahati(pass.) ″ ettha nirundhati(nirodhati)(pass.) ″

adv. f.s.Nom. ″ ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres. adv. ppr.(f.s.Nom.) 3s.pres.

在這里,渴愛即正被舍棄、(或)被舍棄,在這里正止滅、(或)被止滅。

Idam vuccati, bhikkhave, dukkhanirodham ariyasaccam.

這 稱為 諸比丘! 苦 滅 聖 諦

idam vuccati bhikkhu dukkha+nirodha ariya+sacca

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. n. m.s.Nom. adj. n.s.Nom.

諸比丘!這稱為苦滅聖諦。

Maggasaccaniddeso (道諦解說)

  1. 「Katamabca, bhikkhave, dukkhanirodhagamini patipada ariyasaccam?

什麼 及 諸比丘! 苦 滅 導至 道 聖諦

katamam+ca bhikkhu dukkha+nirodha+gamini patipada ariyasacca

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. m. m. f.s.Nom. f.s.Nom. n.s.Nom.

諸比丘!什麼是導至苦滅行道聖諦?

ayameva ariyo atthavgiko maggo, seyyathidam—sammaditthi sammasavkappo sammavaca

此即 聖的 八 支 道 即是 這些 正見 正思惟 正語

ayameva ariya attha+avgika magga seyyatha+idam sammaditthi sammasavkappa sammavaca

m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. adv. m.s.Nom. f.s.Nom. m.s.Nom. f.s.Nom.

這就是八支聖道,包括這些:正見、正思惟、正語、

sammakammanto samma-ajivo sammavayamo sammasati sammasamadhi.

正 業 正 命 正 精進 正 念 正 定

sammakammanta samma-ajiva sammavayama sammasati sammasamadhi

m.s.Nom. m.s.Nom. m.s.Nom. f.s.Nom. m.s.Nom.

正業、正命、正精進、正念、正定。

「Katama ca, bhikkhave, sammaditthi? Yam kho, bhikkhave, dukkhe banam,

什麼 諸比丘! 正 見 凡是 諸比丘! 在苦 智

katama bhikkhu  samma+ditthi  ya bhikkhu dukkha bana

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. adj. f.s.Nom. n.s.Nom. m.p.Voc. m.s.Loc. n.s.Nom.

然,諸比丘!什麼是『正見』?諸比丘!凡是苦之智、

dukkhasamudaye banam, dukkhanirodhe banam, dukkhanirodhagaminiya patipadaya banam.

苦 集 智 苦 滅 智 苦 滅 行 道 智

dukkha+samudaya bana dukkha+nirodha bana dukkha+nirodha+gamini  patipada  bana

m. m.s.Loc. n.s.Nom. m. m.s.Loc. n.s.Nom. m. m.s.Loc. n.s.Nom. f.s.Loc. n.s.Nom

苦集之智、苦滅之智、知至苦滅之道之智,

Ayam  vuccati, bhikkhave, sammaditthi.

這 稱為 諸比丘! 正見

idam vuccati bhikkhu sammaditthi

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. f.s.Nom.

諸比丘!這稱為正見。

「Katamo ca, bhikkhave, sammasavkappo?

什麼 諸比丘! 正 思

katama bhikkhu samma+savkappa

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正思』?

Nekkhammasavkappo abyapadasavkappo avihimsasavkappo.

無欲 思 無 恚(逆向行) 思 無 害 思

nekkhamma+savkappa a+byapada+savkappa a+vihimsa+savkappa

n. m.s.Nom. m. m.s.Nom. f. m.s.Nom.

無欲之思,無恚之思,無害之思,

Ayam vuccati, bhikkhave, sammasavkappo.

這 稱為 諸比丘! 正 思

idam vuccati bhikkhu samma+savkappa

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為正思。

「Katama ca, bhikkhave, sammavaca? Musavada veramani, pisunaya vacaya veramani,

什麼 諸比丘! 正語 妄語 遠離 挑撥離間的 語言 遠離

Katama bhikkhu samma+vaca  musavada  veramani  pisuna vaca  veramani

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. adj. f.s.Nom. m.s.Abl. f.s.Nom. adj.(f.s.Abl.) f.s.Abl.  f.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正語』?遠離妄語,遠離兩舌,

pharusaya vacaya veramani, samphappalapa veramani. Ayam vuccati, bhikkhave, sammavaca.

粗糙的  語 遠離 廢話(綺語) 遠離 這 稱為 諸比丘!  正 語

pharusaya vaca veramani sampha+p+palapa veramani ayam  vuccati bhikkhu samma+vaca

adj.(f.s.Abl.) f.s.Abl. f.s.Nom. n. m.s.Abl. f.s.Nom. f.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj. f.s.Nom.

遠離惡口,遠離綺語,諸比丘!這稱為正語。

「Katamo ca, bhikkhave, sammakammanto?

什麼 諸比丘! 正 業

Katama bhikkhu samma+kammanta

adj.(m.s.Nom.) m, .p.Voc. adj. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正業』?

Panatipataveramani, adinnadana veramani, kamesumicchacara veramani.

有息者 殺 遠離 未 給與 拿起 遠離 欲望 錯誤的 行為 遠離

pana+atipata+veramani  a-dinna+adana veramani  kamesu miccha-acara  veramani[21],遠離不與取,遠離邪淫[22],

Ayam vuccati, bhikkhave, sammakammanto.

這 稱為 諸比丘! 正  業

idam vuccati bhikkhu samma+kammanta

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為正業。

「Katamo ca, bhikkhave, samma-ajivo?

什麼正命 諸比丘! 正 命

Katama bhikkhu samma-ajiva

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正命』?

Idha, bhikkhave, ariyasavako miccha-ajivam pahaya samma-ajivena jivitam kappeti.

在此 諸比丘! 聖弟子 邪 命 舍 正 命 生命 過著(生活)

idha bhikkhu ariyasavaka miccha-ajiva pajahati samma-ajiva jivita kappetikapp使適合

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. ind. m.s.Acc. ger. adj. m.s.Ins. n.s.Acc. 3s.pres.

諸比丘!在此,聖弟子舍邪命,依正命而活命。

Ayam  vuccati, bhikkhave, samma-ajivo.

這 稱為 諸比丘! 正 命

idam vuccati bhikkhu samma-ajiva

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為正命。

「Katamo ca, bhikkhave, sammavayamo?

什麼 諸比丘! 正 精進

katama bhikkhu samma+vayama(yam抵達)

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正精進』?

Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannanam papakanam akusalanam dhammanam anuppadaya

于此 諸比丘! 比丘 未 已生的 諸惡的 不 諸善的 諸法 未 已生

idha bhikkhu hikkhu an+uppanna

1chandam janeti, 2vayamati, 3viriyam arabhati, 4cittam pagganhati padahati;

1欲 生起 2精進 3勤奮 發動 4心 鞭策、策勵 努力(pa+dah放置)

1chanda janeti 2vayamati(vi+a+yam檢查) 3viriya arabhati 4citta pagganhatigah拿 padahati

m.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres.

1起欲、2精進、3發動勤奮、4努力鞭策心。

uppannanam papakanam akusalanam dhammanam pahanaya

諸已生的 諸惡的 不 諸善的 諸法 為…舍斷

uppajjati  papaka a+kusala dhamma pahana

pp.(n.p.Acc.) adj.(n.p.Acc.) adj.(n.p.Acc.) n.p.Acc. n.s.Dat.

舍斷已生之諸惡不善法。

1chandam janeti 2vayamati, 3viriyam arabhati, 4cittam pagganhati padahati;

1欲 生起 2精進 3勤奮 發動  4心 鞭策、策勵 努力

1chanda janeti 2vayamati 3viriya arabhati 4citta pagganhati padahati

m.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres.

1起欲、2精進、3發動勤奮、4努力鞭策心。

anuppannanam kusalanam dhammanam uppadaya 1chandam janeti, 2vayamati,

未 諸已生 諸善的 諸法 為…生起 1欲 生起 2精進

an+uppanna1chanda janeti 2vayamati

pp.(n.p.Acc.) adj.(n.p.Acc.) n.s.Acc. n.s.Dat. n.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres.

生起未生之諸善法,1起欲、2精進、

3viriyam arabhati, 4cittam pagganhati padahati; uppannanam kusalanam dhammanam thitiya

3勤奮 發動 4心 鞭策 努力 諸已生 諸善 諸法 為…持續

3viriya arabhati 4citta pagganhati padahati uppanna kusala dhamma thiti

n.s.Acc. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres. pp.(n.p.Acc.) adj.(n.p.Acc.) n.s.Acc. pp.(f.s.Dat.)

3發動勤奮、4努力鞭策心;為持續已生之諸善法、

asammosaya bhiyyobhavaya vepullaya bhavanaya paripuriya

不 混亂、迷惑 倍、更多 修習 廣 修習 為…圓滿

a+sammosa(=sammoha) bhiyyo+bhava vepulla bhavana paripuri

n.s.Dat. adv. m.s.Dat. n.s.Dat. f.s.Dat. f.s.Dat.

不混亂、倍修習、廣修習、圓滿,

1chandam, janeti 2vayamati, 3viriyam arabhati, 4cittam pagganhati padahati.

1欲 生起 2精進 3勤奮 發動 4心 鞭策、策勵 努力

1chanda janeti 2vayamati 3viriya arabhati 4citta pagganhati padahati

m.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. n.s.Acc. 3s.pres. 3s.pres.

1起欲、2精進、3發動勤奮、4努力鞭策心。

Ayam vuccati, bhikkhave, sammavayamo.

這 稱為 諸比丘! 正精進

idam vuccati bhikkhu samma+vayama

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為正精進。

「Katama ca, bhikkhave, sammasati? Idha, bhikkhave, bhikkhu kaye kayanupassi viharati

什麼 諸比丘! 正念 于此 諸比丘! 比丘 在身 身 隨觀 住

katama bhikkhu samma+sati idha bhikkhu bhikkhu kaya kaya+anupassin viharati

adj.(f.s.Nom.) m.p.Voc. adj. f.s.Nom. adv. M.p.Voc. m.s.Nom. m.s.Loc. m. m.s.Nom. 3s.pres.

復次,諸比丘!什麼是『正念』?諸比丘!在這里,比丘在身,觀身而住,

atapi sampajano satima vineyya loke abhijjhadomanassam;

熱心 一起 知 有念、具念 引離 在世間 貪欲 憂

atapin sam+pajana satimant vinetisammasamadhi?

什麼 諸比丘! 正 定

katama bhikkhu samma+samadhi

adj.(m.s.Nom.) m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

復次,諸比丘!什麼是『正定』?

Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kamehi vivicca akusalehi dhammehi

于此 諸比丘! 比丘 和…隔離 從諸欲 離 (從)諸不善 (從)諸法

idha bhikkhu bhikkhu viviccati ( vic分開)+eva kama vivicca akusala dhamma

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. ger. m.p.Abl. ger. n.p.Abl. n.p.Abl.

諸比丘!在這里,比丘離諸欲、離諸不善法,

savitakkam savicaram vivekajam pitisukham pathamam jhanam upasampajja viharati.

有 尋 有 伺 離 生 喜 樂 初 禪 達到、具足 他住

sa+vitakka sa+vicara viveka-ja piti+sukha pathama jhana upasampajjati viharati

m.s.Acc. m.s.Acc. adj.(n.s.Acc.) f. n.s.Acc. adj.(n.s.Acc.) n.s.Acc. ger. 3s.pres.

有尋有伺[23],由離生喜、樂,達初禪而住;

Vitakkavicaranam vupasama ajjhattam sampasadanam cetaso ekodibhavam

(諸)尋 伺 寂靜 內心﹑身內 安然﹑平靜 心的 專一

vitakka+vicara vupasama ajjhattam sampasada cetaso ekodibhava(ekodi一境界+bhava變成)

m. m.p.Nom. m.s.Acc. adv. m.s.Acc. adj.(m.s.Acc.) m.s.Acc.

尋伺寂靜,內心安然,心成專一,

avitakkam avicaram samadhijam pitisukham dutiyam jhanam upasampajja viharati.

無 尋 無 伺 定 生 喜 樂 第二 禪 達到、具足 他住

a+vitakka a+vicara samadhi-ja piti+sukha dutiya jhana upasampajjati viharati

m.s.Acc. m.s.Acc. adj.(n.s.Acc.) f. n.s.Acc. adj.(n.s.Acc.) n.s.Acc. ger. 3s.pres.

無尋無伺,由定生喜、樂,達第二禪而住;

Pitiya ca viraga upekkhako ca viharati, sato ca sampajano,

喜 離染 舍的﹑旁觀的(狀態) 他住 (正)念 正知﹑正智

piti viraga upekkhaka viharati sato sampajana

f.s.Abl. m.s.Abl. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(m.s.Nom.) adj.(m.s.Nom.)

他住在舍,離喜之染而住,(具)正念正知,

sukhabca kayena patisamvedeti, yam tam ariya acikkhanti

樂 以身 他感受 那 這 諸聖者 宣說

sukham+ca kaya patisamvedeti ya ta ariya  acikkhati

n.s.Acc. m.s.Ins. 3s.pres.  n.s.Nom. n.s.Nom. m.p.Nom. 3s.pres.

以身感受樂,那些聖者這樣說:

『upekkhako satima sukhavihari』ti tatiyam jhanam upasampajja viharati.

舍的 具念 樂 住﹑停留 第三 禪 達到、具足 他住

upekkhaka satimant sukha+vihari tatiya jhana upasampajjati viharati

adj.(m.s.Nom.) adj.(n.s.Nom.) n. adj.(n.s.Acc.) 〃 n.s.Acc. ger. 3s.pres.

「舍、具念、樂住。」達第三禪而住。

Sukhassa ca pahana dukkhassa ca pahana pubbeva somanassadomanassanam atthavgama

樂的 舍離 苦的 舍離 以前 唯 喜(su愉悅+manas意) 憂 滅絕

sukha pahana dukkha pahana pubbe+eva somanassa + domanassa atthavgama

n.s.Gen. n.p.Nom. m.s.Gen. n.p.Nom. adv. adv. n. n.s.Nom. m.p.Nom.

再者,舍樂、離苦,以前所感受的喜、憂皆滅,

adukkhamasukham upekkhasatiparisuddhim catuttham jhanam upasampajja viharati.

不 苦 不 樂 舍 念 清淨 第四 禪 達到、具足 他住

a-dukkha+m+a-sukha upekkha+sati+parisuddhi catuttha jhana upasampajjati viharati

m. n.s.Nom. f. f. f.s.Acc. adj.(n.s.Acc.) n.s.Acc. ger. 3s.pres.

(成為)不苦不樂,舍念清淨,達第四禪而住。

Ayam vuccati, bhikkhave, sammasamadhi.

這 稱為 諸比丘! 正 定﹑三摩地

idam vuccati bhikkhu samma+samadhi

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. adj. m.s.Nom.

諸比丘!這稱為正定。

Idam vuccati, bhikkhave, dukkhanirodhagamini patipada ariyasaccam.

這 稱為 諸比丘! 苦 滅 行 道 聖 諦

idam vuccati bhikkhu dukkha+nirodha+ gamini patipada ariya+sacca

n.s.Nom. 3s.pres. m.p.Voc. m. m. adj.( f.s.Nom.) f.s.Nom. adj. n.s.Nom.

諸比丘!這稱為導至苦滅行道聖諦。

  1. 「Iti ajjhattam  va dhammesu dhammanupassi viharati,

這樣 身內 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

iti ajjhattam dhamma dhamma+anupassi viharati

ind. adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身內,在(四聖諦)諸法,隨觀諸法而住;

bahiddha va dhammesu dhammanupassi viharati,

在外部 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

bahiddha dhamma dhamma+anupassin viharati

adv. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

這樣在身外,在(四聖諦)諸法,隨觀諸法而住;

ajjhattabahiddha va  dhammesu dhammanupassi viharati;

身內 身外 或 在諸法 (諸)法 隨觀 他住

ajjhatta+bahiddha  dhamma dhamma+anupassin viharati

adj. adv. n.p.Loc. n. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres.

或在身內及身外,在(四聖諦)諸法,隨觀諸法而住。

samudayadhammanupassi  va dhammesu viharati,

集 法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

在(四聖諦)諸法,隨觀集法而住;

vayadhammanupassi va dhammesu viharati

滅 法 隨觀 或在諸法 他住

vaya+dhamma+anupassin dhamma viharati

m. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(四聖諦)諸法,隨觀滅法而住;

samudayavayadhammanupassi va dhammesu viharati.

集 滅 法 隨觀 或 在諸法 他住

samudaya+vaya+dhamma+anupassin  dhamma viharati

m. m.n. m.n. adj.(m.s.Nom.) n.p.Loc. 3s.pres.

或在(四聖諦)諸法,隨觀集法及滅法而住,

『Atthi dhamma』ti va panassa sati paccupatthita hoti.

它存在 法 或 又 此 念 已在前站立 變成

atthi dhamma pana + assa sati  paccupatthita hoti

3s.pres. n.s.Nom. m.s.Gen. f.s.Nom. pp.(f.s.Nom.) 3s.pres.

或『法存在』的念現起。

Yavadeva banamattaya patissatimattaya anissito ca viharati,na ca kibci loke upadiyati.

直到 如此 智 已沉浸 憶念 已沉浸 已無依靠 他住 不 並且 任何 在世間 他取

yava+d+eva bana+mattamad patissati+matta anissita viharati kibci loka upadiyati

n. pp.(f.s.Abl.) f. pp.(f.s.Abl.) pp.(m.s.Nom.) 3s.pres. ind. m.s.Loc. 3s.pres.

這樣直到浸入智、浸入憶念為止,他無依止而住,並且在世間一無所取。

Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammanupassi viharati catusu ariyasaccesu.

如是 亦 諸比丘! 比丘 諸法(=四聖諦) 諸法 隨觀 他住 (在)四 (在)聖諦

evam+pi bhikkhu bhikkhu dhamma dhamma+anupassin viharati catu ariyasacca

adv. m.p.Voc. m.s.Nom. n.p.Loc. n.p. adj.(m.s.Nom.) 3s.pres. adj.(n.p.Loc.) n. m.p.Loc.

諸比丘!就這樣比丘在四聖諦諸法,隨觀諸法而住。

Saccapabbam nitthitam.

Dhammanupassana nitthita.

  1. 「Yo hi koci, bhikkhave, ime cattaro satipatthane evam bhaveyya satta vassani,

凡是 確實 任何人 諸比丘! 這些 四 念住 如是 能修習 七 年

ya koci bhikkhu ime catu satipatthane evam bhaveyya satta vassa

m.s.Nom.,rp. m.s.Nom. m.p.Voc. m.p.Nom. ″ n.s.Loc. adv. 3s.opt. n.p.Acc.

諸比丘!任何人凡是確實能這樣修習四念住七年者,

tassa dvinnam phalanam abbataram phalam

那 兩、二 果 其中之一 果

ta dve phala abbatara phala

n.s.Gen. n.p.Gen. n.p.Gen. adj.(n.s.Nom.) n.p.Gen.

那兩(種)果其中之一果,

patikavkham dittheva dhamme abba; sati va upadisese anagamita.

應被預期 在已見 如此 法 完全智(=阿羅漢性) 存在 或 依 剩余 不返者的狀態(=不還果)

patikavkha dittha+eva dhamma abba sati1sattanam visuddhiya,

一 路徑 這、此 諸比丘! 道、路 諸有情 為清淨

eka+ayana ayam bhikkhu magga satta  visuddhi

m.s.Nom. m.s.Nom. m.p.Voc. m.s.Nom. m.p.Dat. f.s.Dat.

世尊說:「諸比丘!這一條道路,1為(ㄨㄟˋ)諸有情的清淨,

2sokaparidevanam samatikkamaya, 3dukkhadomanassanam atthavgamaya,

悲傷 哭泣 一起 超越 去 苦 憂 滅絕

soka+parideva sam + ati+k+kama dukkha+domanassa atthavgama(=atthagama)

adj. m.p.Dat. m. adj.(n.s.Dat.) n. n.p.Dat. m.s.Dat.

2為諸悲傷及諸啼哭的超越,3為諸苦憂的消滅,

4bayassa adhigamaya, 5nibbanassa sacchikiriyaya, yadidam cattaro satipatthana.

真理 獲得 涅槃 作證 凡是 此 四 念住(念的站立在前)

baya adhigama nibbana sacchikiriya yad + idam catu satipatthana

m.s.Dat. m.s.Dat. n.s.Dat. f.s.Dat. n.s.Nom. m.p.Nom. m.p.Nom.

4為真理的獲得,5為涅槃的作證,就是四念住。

Iti yam tam vuttam, idametam paticca vuttan」ti.

這樣 凡是 它 已說 這 此 緣、理由 已說

iti ya ta vuttavad說 idam+etam paticca vutta

ind. n.s.Nom. ″ pp.(n.s.Nom.) n.s.Nom. n.s.Acc. adv. pp.(n.s.Nom.)

以上任何已說的,因為這理由,而被說出來。」

Idamavoca Bhagava. Attamana  te bhikkhu Bhagavato bhasitam abhinandunti.

這 已說 世尊 滿意的 那些 諸比丘 世尊的 言說 他們已全面歡喜

idam+avoca Bhagavant attamana ta bhikkhu Bhagavant bhasita

[1] 經典出自︰《中部10經》M.10./I,5563 .。《長部22經》大念處經(D.22./II,290315) (缺18~21.),《中阿含98經》念處經(大正1.582.)

[2] 一條道路(ekayana magga一乘道)︰(1)必須靠自力修習的方法。(2)此一條路(ekamaggo),「不是兩條 路」( na dvedhapatho),由此路完成八聖道。(3)由佛陀獨自發現四念處可以達到涅槃。(4)只有在佛陀的教法中可以見到這種禪法,沒有其它的宗教指出這條路。D.A.22./III,745.︰Maggoti kenatthena maggo? Nibbanagamanatthena nibbanatthikehi magganiyatthena ca.(道︰以何義稱為『道』? 以趣向涅槃之義,以尋找涅槃,以被尋求之義。)

[3] arabba(Vedic aranya; from arana(遠離的、偏僻的),+ya),【中】曠野,林野,森林、閒林、空閒處;音 譯:阿蘭若、阿練若。葉均譯:《清淨道論》(Vism.72.):「除了村(gamo)和村的邊界(gamupacaro)外,其它的一切處都為阿練若。」(Vin.III,p.46.)。Vibh.(p.251.):「于帝柱之外,一切都為阿練若。」Samantapasadika(p.301.):「至少要有五百弓(一弓約四肘長)的距離才名阿練若。」

[4] 注釋中提到鼻孔相(nasika-nimitta)與上唇相(mukha-nimitta)都是呼吸的遍作相。Dhp.374︰「若人常正念:諸蘊之生滅,獲得喜與樂,知彼得不死。」

[5] sabbakayapatisamvedi ︰sabba一切+kaya身+patisamvedi(vid知)對…一起感受。

[6] A.4.178.︰「諸比丘!世間有比丘,具足住于某種寂靜心解脫(santam cetovimuttim),他作意有身滅(sakkayanirodham),他作意有身滅時,于有身滅,心不跳入、不澄淨、不安住、不信解(cittam na pakkhandati nappasidati na santitthati nadhimuccati)。諸比丘!于有時此比丘,不可望有身滅(na sakkayanirodho patikavkho)。」

[7] 或在身外:觀察他人時,只保持覺知。

[8]

[9] putoli= mutoli

[10] 米(salinam;rices;有的說「麥」wheat)、稻谷(vihinam)、綠豆(mugganam)、菜豆(masanam)、芝麻(tilanam)、糙米(tandulanam去殼米= sali-tandula)。

[11] savkhittam︰(savkhipati的【過分】)已昏昧,即︰昏沈、麻木降臨(thinamiddhanupatitam)。

[12] 在五蓋隨觀五蓋而住︰本句直譯︰「在諸法隨觀諸法而住,在五蓋。」意即︰(1)在欲的意欲,隨觀欲的意欲,(2)在瞋,隨觀瞋,(3)在昏沈及麻木,隨觀昏沈及麻木,(4)在掉舉與後悔,隨觀掉舉與後悔,(5)在疑,隨觀疑。

[13] 在五蘊隨觀五蘊而住︰本句巴利文直譯︰「在諸法隨觀諸法而住,在五蘊。」

[14] 七覺支︰(1)念(sati, smrti f.)覺支、(2)擇法(dhamma-vicaya, dharma-pravicaya m.)覺支、(3)精進(viriya, virya n.)覺支(英雄本色覺支)、(4)喜(piti, priti f.)覺支、(5)輕安(passaddhi, prawrabdhi f.)覺支、(6)定(samadhi, samadhi m.)覺支、(7)舍(upekkha, upeksa f.)覺支(旁觀覺支)。

[15] 本句直譯︰「在諸法隨觀諸法而住,在四聖諦。」

[16] 《阿毘達摩義廣釋》(Vibhv.PTS:p.181):Tesam tesam sattanam tamtamgati-adisu attabhavapatilabho jati. Tathanibbattassa ca attabhavassa puranabhavo jara. Etasseva ekabhavaparicchinnassa pariyosanam maranam. Batibyasanadihi phutthassa cittasantapo soko. Tasseva vacipalapo paridevo. Kayikadukkhavedana dukkham. Manasikadukkhavedana domanassam. Batibyasanadihi phutthassa adhimattacetodukkhappabhavito bhuso ayaso upayaso.(各類諸有情,趣此、趣此等,得到自體稱為『生』。老:如此已再生的、自體的老化。死:這個劃分一期生命的盡頭。愁:于親戚諸不幸等,觸發悲傷。悲:他(連帶)說出廢話。苦:身苦受。憂:作意中有苦受。惱:于親戚諸不幸等,觸發很多心苦,很多悲傷。)

[17] D.A.22./III,800.︰Tatratatrabhinandiniti yatra yatra attabhavo, tatra tatra abhinandini.(處處全然歡喜︰在在處處自己存活,就在在處處全然歡喜。)

[18] MA.9./I,209.︰Vibbananti yamkibci cittam.(識(意識)︰任何的『心』。) Spk:S.12.11./II,24.︰Vibbananti cittam. (識︰『心』。)

[19] Sabcetana(sam+cetana),【陰】思想,認識,知覺,意圖(thought, cogitation, perception, intention)。

[20] Sabcetana(sam+cetana),【陰】思想,認識,知覺,意圖(thought, cogitation, perception, intention)。

[21] Atipata(ati超越+ pat落下),【陽】殺死,殺害。KhA.33.︰Panatipata veramaniya cettha avgapaccavgasampannata arohaparinahasampattita javasampattita suppatitthitapadata caruta muduta sucita surata mahabbalata vissatthavacanata lokapiyata nelata abhejjaparisata acchambhita duppadhamsita parupakkamena amaranata anantaparivarata surupata susanthanata appabadhata asokita piyehi manapehi saddhim avippayogata dighayukatati evamadini phalani.(離殺生:此中,足,(身)、寬廣〔周圍〕具足,速度成就,足善安立,優美、柔軟、明淨、勇敢、大力,語明了,受世間喜愛,其眾不破,無畏懼,不被迫害,被他攻擊不死,眷屬〔隨從〕無量,善姿容,善外形,少病、無憂,與所喜愛、可意的相處而不別離,長壽,如此等。) M.A.9./I,198.:Asadharanesu pana panassa atipato panatipato, panavadho panaghatoti vuttam hoti. Panoti cettha voharato satto, paramatthato jivitindriyam.(不共通有情之殺害,稱為『殺生』,處死有情,殺害有情之謂。有情︰此處是從世俗的表達,從勝義諦,稱為(具有)命根。)

[22] M.A.9./I,199.:Kamesumicchacaroti ettha pana kamesuti methunasamacaresu. Micchacaroti ekantanindito lamakacaro. Lakkhanato pana asaddhammadhippayena kayadvarappavatta agamaniyatthanavitikkamacetana kamesumicchacaro. (于欲邪行:此處『于欲』指淫行。邪行︰極度受責備的低劣的行為。從形相上,非法的欲求,轉起身門,要經過不正確的尋思,在欲上邪行。)

[23] 《分別論》〈禪那分別品〉(Vbh.565.) Tattha katamo vitakko? Yo 1takko 2vitakko 3savkappo 4appana 5byappana 6cetaso abhiniropana 7sammasavkappo– ayam vuccati 「vitakko」.什麼叫做『尋(思)』(vitakko﹐vi(含強化之義)+takka<takk思索﹐尋、思索)?凡是1尋(takka)、2尋思 (vitakka﹐尋思﹑思維﹑思量)、3思惟(savkappa)、4安止(appana﹐把心固定在一個對象)、5極安止(byappana=vyappana<vi+appana)、6心的安置(cetaso abhiniropana)、7正思惟(sammasavkappo),這稱為尋。七個同義詞中,最能表達「尋」的性質及作用的是「心的安置」(cetaso abhiniropana),即把心安置在所緣上。

《分別論》〈禪那分別品〉(Vbh.565.):Tattha katamo vicaro? Yo  1caro 2vicaro 3anuvicaro 4upavicaro 5cittassa anusandhanata 6anupekkhanata– ayam vuccati vicaro. Iti imina ca vitakkena imina ca vicarena upeto hoti …pe… samannagato. Tena vuccati 「savitakkam savicaran」ti. (什麼叫做「伺(察)」?凡是1伺 (caro偵查)、2伺察(vicaro)、3隨伺(anucaro緊跟著伺察)、4近伺(upacaro靠近伺察)、5心的隨屬(cittassa anu-sandhanata)、6熟慮(anupekkhanata),這稱為『伺』。以此等已賦予尋、伺之意。…成就。這即是說有尋、有伺。)(六個同義詞中,最能表達「伺」的性質及作用的是「心的隨屬」,即專注在所緣上,「伺」緊接著「尋」之後。「伺」不包括在在第三禪以上的禪那。)

開佛知見,示佛知見,使悟佛知見,入佛知見也。